Kąty II – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Kąty II
– cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Kąty – wieś w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, w gminie Mały Płock.

Dwa kilometry na południe od opisywanego niedawno cmentarza Kąty I znajduje się kolejna nekropola położona na gruntach tej wsi. Pochowano tutaj 55 żołnierzy armii niemieckiej i 22 z armii carskiej. Jest to duży kurhan rozmieszczony na planie prostokąta o wymiarach podstawy 25x30 m. Nadano mu formę nawiązującą do starożytnych zigguratów – budowli o zmniejszających się ku górze, schodkowych tarasach. Kurhan Kąty II nie jest aż tak rozbudowany jak mezopotamskie świątynie. Składa się z dwóch platform, każda ma formę ściętego ostrosłupa. Stoki każdej platformy zostały utrwalone płaszczem kamiennym, stosunkowo dobrze zachowanym mimo upływu ponad stu lat. Całość otoczono rowem. Wejście na teren cmentarza prowadzi rampą ziemną od południa, od strony drogi. Na szczycie górnej platformy umieszczono głaz z inskrypcją:

1915
PRO PATRIA
55 DEUTSCHE
22 RUSSEN

Spoczywający w Kątach II żołnierze zginęli w 1915 roku w trakcie walk na północ od Łomży i spoczęli w tymczasowych grobach rozrzuconych w najbliższej okolicy. Od jesieni 1915 r. po wyparciu z tych terenów wojsk rosyjskich, niemiecka administracja wojskowa rozpoczęła inwentaryzację mogił i cmentarzy polowych oraz planowanie i budowę stałych cmentarzy. Pod kurhanem w Kątach II pochowano wspólnie poległych z obu walczących tutaj armii, co było realizacją idei przyjętej przez niemieckie służby grobownicze w czasie I wojny światowej na naszych terenach. Ujęto ją w słowa PRO PATRIA [Za Ojczyznę], te same które wyryto na kamiennym obelisku ustawionym na szczycie kurhanu. Uważano, że polegli wszystkich walczących armii zasługują na taki sam szacunek. Za życia byli wrogami, ale każdy z nich walczył i poległ za ojczyznę. Każdy za swoją.
Nie wiemy w jaki sposób rozmieszczono ciała poległych. Czy pochowano ich we wspólnej mogile nad którą usypano kurhan, czy może tak jak na innych podobnych cmentarzach, żołnierzy armii niemieckiej złożono wzdłuż krawędzi dolnej platformy, a żołnierzy carskich na wyższej platformie?
Po II wojnie światowej cmentarz Kąty II pozostawał zapomniany. Stoki kopca porastały samosiewy krzewów, obelisk pokryły mchy. Sporo złego przyniosło wykorzystanie terenu pomiędzy drogą a cmentarzem jako lokalnej piaskowni, to wyrobisko piasku nieznacznie uszkodziło konstrukcję rowu otaczającego kurhan, ale przede wszystkim utrudniło dostęp do cmentarza od strony drogi, niszcząc drogę prowadzącą na cmentarz i zeszpeciło krajobraz.
Obecnie o stan cmentarza dbają władze gminy Mały Płock. Kilka lat temu oczyszczono teren ze zbędnej roślinności. Na odnowienie czeka napis na kamiennym obelisku. Cmentarz warto byłoby także ogrodzić.

Kąty II – cmentarz częściowo zaniedbany. Cmentarz, gdzie spoczywają zapomniani żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki – 42 km.
Post powstał przy współpracy z Małgorzata Karczewska

 

 -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -

Zdjęcie LIDAR

Kąty I – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Kąty I
– cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)
Kąty – wieś w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, w gminie Mały Płock.
Cmentarz Kąty założono na wzgórzu, na skraju lasu. Pochowano na nim 55 żołnierzy armii niemieckiej i 41 z armii carskiej. Nekropolę wzniesiono zapewne w 1916 r., gdy zakończono zliczanie mogił polowych rozsianych w okolicy i można było przystąpić do prac projektowych i budowlanych miejsca ostatniego spoczynku przeznaczonego dla konkretnej liczby poległych.
Szczyt wzniesienia przekształcony został w trójpoziomowy kurhan rozmieszczony na planie koła. Średnica najniższej platformy wynosi około 29 m, środkowej około 17 m i górnej około 8 m. Dwie wyższe platformy mają stoki licowane kamieniami polnymi. Od postawy wzgórza do środkowej platformy wiodą kamienne schody. Na ich osi, na drugiej platformie ustawiono kamienny obelisk z symbolem Krzyża Żelaznego i inskrypcją upamiętniającą spoczywających tutaj żołnierzy:

✠
HIER RUHEN
55 DEUTSCHE
UND 41 RUSS
SOLDATEN
GEFALLEN
IM JAHRE 1915

Dolną i środkową platformę przeznaczono na pochówki żołnierzy armii niemieckiej. Groby złożono w układzie promienistym wzdłuż krawędzi platform. Ziemne nasypy mogił są do dzisiaj doskonale czytelne. Na najwyższej platformie, w dwóch mogiłach zbiorowych pochowani zostali żołnierze armii carskiej. Wokół grobów, wzdłuż skraju platformy zasadzono lipy. Wszystkie mogiły były pierwotnie oznakowane drewnianymi krzyżami. Te znad grobów żołnierzy armii niemieckiej nosiły inskrypcje z imionami, nazwiskami i jednostkami w których służyli polegli. Na mogiłach zbiorowych nieznanych z nazwiska żołnierzy armii carskiej stały wyższe krzyże prawosławne, być może z napisem „Hier ruhen unbekannte Russische Krieger” [Tu spoczywają nieznani żołnierze rosyjscy].
Nie zachowały się niestety żadne dokumenty z okresu międzywojennego mówiące o prowadzonych pracach remontowych. Możemy się domyślać, że w tym czasie cmentarz został ogrodzony. Świadczą o tym pozostałości betonowych słupków dawnego ogrodzenia zachowane na skraju najniższej platformy. Przy stawianiu ogrodzenia łańcuchowego większość betonowych słupków po usunięciu ich z terenu cmentarza zostało porzucone w reliktach okolicznych umocnień polowych, a część ułożono jako stopnie w długich schodach prowadzących z poziomu drogi na szczyt wzgórza, na którym znajduje się cmentarz.
Pomimo upływu ponad 100 lat, w tym kilku dekad w czasie których cmentarz w Kątach pozostawał bez opieki, nekropola zachowana jest w niezłym stanie i bez przekształceń zacierających jej cechy. Od 1994 r. miejsce to jest objęte ochroną prawną przez wpis do rejestru zabytków województwa podlaskiego.
Cmentarz Kąty I należy do grupy monumentalnych cmentarzy wojennych, których projekty nawiązują do przedchrześcijańskich religii plemion germańskich i kultu solarnego. Świadczy o tym forma kurhanu, czyli miejsca spoczynku wyniesionego ponad powierzchnię, wznoszącego się ku niebu, a także rozmieszczeniem mogił wzdłuż krawędzi platform, co miało przywoływać skojarzenie z promieniami słonecznymi. Na terenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego cmentarze tego typu zaprojektował wybitny rzeźbiarz, projektant medali i nauczyciel akademicki profesor Hermann Hosaeus.
Odległość od centrum Ostrołęki – 43 km.
Post powstał przy współpracy z Małgorzata Karczewska.

 -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -

Zdjęcie z Lidaru