Lewa flanka, część 4: Bandysie i Zawady. Wielkanoc 1915.

 

258. Rezerwowy Regiment Piechoty utworzono 8 grudnia 1914 roku. Powstał na poligonie wojskowym Elsenborn z 40., 41. i 42. Batalionów Polowych znad Renu, w ramach nowo tworzącego się XXXIX Korpusu Rezerwowego. Z 258., 259., i 260. Rezerwowych Regimentów Piechoty zawiązano 78. Rezerwową Dywizję Piechoty.

Walki nad rzeką Omulew

W miejsce zniszczonej pod Tannenbergiem armii generała Samsonowa, Rosjanie utworzyli nową 12. Armię. Armię tą zgromadzono i oparto twierdze Nowo-Georgiewsk[Modlin] i Ostrołęka, położonych na południe od Prus Wschodnich. Rosyjska 12. Armia miała za zadanie zaatakować południową flankę i tyły niemieckich formacji walczących na wschodzie Prus Wschodnich i nad Niemnem. Ale zanim Rosjanie mogliby ruszyć do natarcia, musieli najpierw rozbić Grupę Armii Gallwitz’a i Morgen’a, które to zagrażały i tymczasowo nawet zajęły Przasnysz. Niemcy jednak przy przeważających siłach wroga musieli opuścić to miasto i przygotować linie obrony na południe od granic Prus Wschodnich. Na tę linie obrony skierowano również 258. Rezerwowy Regiment Piechoty. Zapotrzebowanie na oddziały regimentu, które przerzucone z frontu nad Niemnem, wysiadały z wagonów na stacji kolejowej, było tak duże, że przy stacji kolejowej stały już ciężarówki, gotowe do ich przetransportowania. Ciężarówki zabrały żołnierzy do Myszyńca, gdzie oddziały miały pozostać w gotowości i czekać na rozkazy. Z pobliskich rejonów do uszu żołnierzy dochodził grzmot artyleryjski. Otrzymane rozkazy nakazywały, by regiment odciążył broniące się w ciężkich walkach nad rzeką Omulew jednostki 37. Dywizji Piechoty. W pośpiesznym marszu oddziały regimentu docierają 19 marca 1915 roku do wsi Bandysie, a wieczorem luzują 150. Regiment Piechoty na pozycjach między wsiami Zawadyi Olszyny. Pozycja ta opierała się prawym skrzydłem o rzekę Omulew, który płynęła przez podmokłe łąki, na których w wielu miejscach nie można były wykonać okopów. Po lewej stronie pozycja przebiegała przez zalesioną wydmę piaskową, przed którą rozciągała się odnoga Bagna Karaska o szerokości do 700 m. Bagno niestety było jeszcze zamarznięte, tak że nie stanowiło dla atakujących Rosjan żadnej przeszkody. Tak samo było z torfowiskami, które znajdowały się za lewą flanką pozycji w tym rejonie. W linii obrony znajdował się więc luka, która wkrótce miała mieć dla regimentu katastrofalne konsekwencje.

Lewą flankę obsadzały oddziały I. Batalionu/258, zaś środkowe pozycje – II. Batalionu/258, a prawą flankę – III. Batalionu/258, które przybyły do wsi Bandysie i zostały rozmieszczone na pozycjach wieczorem 20 marca 1915 roku. Ze stanu przygotowania pozycji obrony wynikało, że oddziały które stacjonowały tam wcześniej, musiały prowadzić ciężkie i krwawe walki, tak ze nie miały czasu porządnie ich rozbudować. Żołnierze więc zabrali się do ciężkiej pracy, aby je wzmocnić, ponieważ pojawiły się sygnały, że ma być powtórzone rosyjskie natarcie, które parę dni temu krwawo odparto po obu stronach. Aktywność rosyjskiej artylerii stawała się coraz bardziej ożywiona. W nocy Rosjanie zapalili liczne reflektory i wystrzeliwali flary. Kompanie wszystkich trzech batalionów musiały obsadzić okopy i dopiero na poziomie plutonów część żołnierzy mogła odpocząć po wyznaczeniu dyżurów straży. Przed świtem jednak już wszyscy musieli czuwać z karabinem u nogi. Wkrótce okazało się, że ostrożność ta był niezbędna.

Walka pod wsią Bandysie.
23 i 24 marca 1915 roku.

Wieczorem 21 marca Rosjanie ostrzelali i ponownie podpalili wieś Zawady, gdzie swoje stanowiska miał III. Batalion/258. Nie było żadnych strat.

A potem nadszedł 23 marca 1915 r. Ciemna, dziwnie cicha noc prowokowała do szczególnej ostrożności. Około godziny 4:00 nad ranem, jeszcze w całkowitej ciemności, spore siły piechoty rosyjskiej cicho zakradły się w pobliże okopów 1. Kompanii/258, która znajdowała się na skrajnej lewej flance. Rosjanie uderzyli i mimo zaciekłego oporu, 1. Kompania/258 została rozbita. Padł dowódca kompanii, Hauptmann Semmelroth. Również część okopu 3. Kompanii/258 została zalana przez masy atakujących Rosjan. W walce wręcz zginął Hauptmann Francke, wzór pruskiego oficera, śmiały i inteligentny, bezwzględny w ataku, niezłomny w obronie, przywódca i ojciec swoich ludzi, prawdziwie niemiecki człowiek. Natychmiast komendę nad żołnierzami przejął w tej kompanii jego towarzysz broni ze starego 69. Regimentu, Offizier-Stellvertreter Klein. Okopu łącznikowego, prowadzącego na tyły, bronił ze swoim oddziałem ogniem karabinów i granatami ręcznymi. Wokół tego okopu, który miał tylko 60 m długości, leżało jak później policzono 112 martwych Rosjan. Odważny i zaciekły opór w okopach, gdzie była rozmieszczona 2. Kompanii/258, w trakcie którego Hauptmann von Bönninghausen został ciężko ranny, a Leutnant Merckens zginął, nie mógł powstrzymać ogromnych mas Rosjan, które przewalały się przez wyłom na tyły pozycji obsadzonych przez regiment. Z tego powodu 4. i 5. Kompania/258 zostały zaatakowane jednocześnie z przodu i od tyłu. Podczas gdy 4. Kompanii/258 (Leutnant Weyers) udało się utrzymać swoją pozycję, to Rosjanom udało się zdobyć część przednich okopów obsadzonych przez 5. Kompanię/258. Offizier-Stellvertreter Nickel zmobilizował jednak swoich żołnierzy i w kontrataku odbił te okopy. Który z Rosjan nie padł w tej walce, to dostał się do niewoli. Siły użyte do kontrataku osłabiły jednak pozostałe pozycje tej kompanii i Rosjanie znajdujący się na tyłach łatwo zdobyli ich część.

Oddziały 6. Kompanii/258 częściowo utrzymały swoje pozycje tuż za 5. Kompanią/258, ale i oni ponieśli poważne straty. Dowódca kompanii Hauptmann von Behr został poważnie ranny od strzału w głowę. 7. Kompania/258 straciła część swojej pozycji. Zginął ich dowódca Leutnant Ostmann. Rosjanom udało się całkowicie wyprzeć z okopów żołnierzy 8. Kompanii/258. Znajdujący się dalej na prawo III. Batalion/258 nie został zaatakowany.

 

Atak Rosjan w nocy 23 marca 1915 roku.

Sytuacja o świcie była mocno skomplikowana. Na lewej flance znajdowała się duża szczelina, przez którą na tyły 258. Regimentu przenikały kolejne oddziały rosyjskie. Las na zapleczu okopów niemieckich rozbrzmiewał echem strzałów i odgłosów bitwy. Część okopów została utrzymana, ale między tymi stanowiskami, w zdobytych okopach siedzieli Rosjanie. Gdy tylko zrobiło się wystarczająco jasno, by zorientować się w sytuacji na polu bitwy, do akcji włączyła się niemiecka artyleria. Jej ogień zaporowy powstrzymał napływ kolejnych sił nieprzyjaciela. Do walki rzucono stojące w rezerwie III. Batalion/150 oraz Landszturm Batalion "Neuhaldensleben", które zaczęły przebijać się w kierunku luki. Ale kompanie/258, które utrzymały się na pozycjach również włączyły się do akcji. Po rozpoznaniu częściowej sytuacji przez patrole, rozpoczęto kontrataki w celu odzyskania części utraconych okopów. Najpierw 5. Kompania/258, wspierana przez 4. Kompanię/258, odebrała swoje stracone okopy, biorąc do niewoli część broniących się Rosjan. O godzinie 13:00, dzięki śmiałym atakom 8. Kompanii/258, wspieranej przez część 9. Kompanii/258 odzyskano okopy 7. i 8. Kompanii/258. Od tego momentu pozostało jeszcze oczyszczenie lasu na całym lewym skrzydle, na dawnych pozycjach I. Batalionu/258. W międzyczasie, w pobliże okopów dotarł pluton z Baterii Polowej Kuntze (62. Rezerwowy Regiment Artylerii Polowej) i skutecznym ostrzałem raził Rosjan Resztki 1. i 2. Kompanii/258 wspierane przez oddziały Batalionu Landszturmu i III. Batalionu/150 podjęły natarcie. Odzyskano dawne pozycje, zadając nieprzyjacielowi krwawe straty, wzięto też jeńców. Sporo Rosjan broniło się jeszcze na przedpolu. Kiedy niemiecka artyleria skierowała tam swój ostrzał, to strzelała za blisko odzyskanych okopów i oddziały, które dopiero co odzyskały swoje stanowiska, musiały wycofać się na ok. 150 m. Zapadająca noc położyła kres walce. Następnego ranka Rosjanie wycofali się na swoje stare pozycje.

Straty Rosjan były ogromne. Przed i za pozycjami niemieckimi zostawili od 1500 do 2000 poległych, 1700 ich żołnierzy dostało się do niewoli. W ataku tym uczestniczyły oddziały czterech pułków z Syberyjskiej Dywizji Strzelców. Ale i straty niemieckie były spore. 1. Kompania/258 została prawie unicestwiona, 2. i 3. Kompania/258 miały tak duże straty, że konieczne było ich połączenie na jakiś czas w jedną kompanię. Zginęło czterech oficerów: Hauptmann Semmelroth, Hauptmann Francke, Leutnant Ostmann i Leutnant Merckens oraz 140 podoficerów i żołnierzy; 6 oficerów i 155 żołnierzy zostało rannych, 110 żołnierzy zaginęło. Landszturm-Batalion "Neuhaldensleben" stracił 13 zabitych i 38 rannych, III. Batalion/150 - 20 zabitych i 40 rannych. Stracono też dwa karabiny maszynowe. Niemieckie schrony znajdujące się w lesie na tyłach pozycji zostały splądrowane. Wszystko co jadalne, nadające się do picia i papierosy, ubrania i różny sprzęt Rosjanie zabrali. Zostawili tylko książki i listy.

Walki pozycyjne pod wsią Bandysie.
(od 25 marca do 7 kwietnia 1915 r.)

W następnych dniach Rosjanie nie atakowali, tylko ich artyleria czasami prowadziła intensywny ostrzał. W trakcie takiego ostrzału, od szrapneli zginął dowódca 12. Kompanii/258 Leutnant Füchtjohann.

W dniu 4 kwietnia 1915 roku wypadała Niedziela Wielkanocna. Pogoda była łagodna i słoneczna. Na pozycjach było całkowicie spokojnie, dzięki czemu mogły odbyć się nabożeństwa dla obu wyznań w lesie w pobliżu linii frontu. Rzadko zdarza się, aby Wielkanoc była obchodzona z takim poświęceniem i oddaniem. Również Rosjanie myśleli w tym dniu o pokoju. Umieścili oni parlamentarzystów z flagą genewską w okopach na pierwszej linii. Po wydaniu pozwolenia przez dowódcę, wysłannicy obu stron spotkali się w połowie drogi na ziemi niczyjej. Osoba tłumacząca przekazała nam prośbę zawarcia rozejmu, aby można było pogrzebać poległych. Na te czynności zostały przyznane dwie godziny. Niemieccy żołnierze również brali udział w tej smutnej pracy, przede wszystkim ściągali i chowali poległych, leżących na przedpolu okopów i wiszących na zaporach. W ciepły dzień zapach gnijących ciał był prawie nie do zniesienia. W Poniedziałek Wielkanocny również zawarto podobny rozejm. Niestety tego dnia zawieszenie broni musiało zostać przedwcześnie przerwane, ponieważ niedoinformowana artyleria rozpoczęła ostrzał. Z tego powodu setki zwłok pozostało na przedpolu niepogrzebane.

Wieczorem 7 kwietnia 1915r. oddziały 258. Rezerwowego Regimentu Piechoty znajdujące się w okopach na pierwszej linii frontu zostały zastąpione przez 24. Rezerwowy Regiment Piechoty [chodzi tu raczej o 24. Regiment Piechoty Landwehry]. Był to już najwyższy czas. Żołnierze byli wyczerpani i mieli wszy. Pierwszej nocy zluzowani z okopów żołnierze odpoczywali we wsi Bandysie.

Następnego dnia oddziały wyruszyły do Niemiec. Mimo że padało i droga była paskudnej jakości, to żołnierze maszerowali lekko i ze śpiewem przekroczyli granice Prus Wschodnich. „A gdy machnęła do nas z powitaniem Niemka, poczuliśmy się znowu jak w domu”.

Odpoczynek po walkach w Prusach Wschodnich.
(8-24 kwietnia, 1915.)

W rejonie miasta Willenberg [Wielbark] regiment zajął następujące kwatery: Sztab, I. Batalion/258 oraz Kompania Karabinów Maszynowych w Sendrowen [Sędrowo], II. Batalion/258 w Waldpusch [Stachy], a III. Batalion/258 w Borken[Borki Wielbarskie]. Oddziały odpoczywały tam do 17 kwietnia 1915 r. Postój ten zostałby lepiej wykorzystany, gdyby jego czas trwania był znany od początku. Ale niestety żołnierze żyli w ciągłym oczekiwaniu na nowe rozkazy wymarszu. Przynajmniej wszyscy nabierali szybko sił i zdrowia, do czego przyczyniła się piękna wiosenna pogoda i życzliwość mieszkańców wsi.

Zniknęło większość dziko zarośniętych bród na twarzach, uzupełniono umundurowanie i sprzęt, a niektórzy sfotografowali się jako „weterani”, aby wysłać zdjęcie do domu.

10 kwietnia 1915 r. regiment otrzymał uzupełnienia w postaci około 250 żołnierzy z 28. i 69. Regimentu; 22 kwietnia 1915 r. przybyło kolejnych 350 żołnierzy z uzupełnień, a 24 kwietnia 1915 r. przybyła największa partia, bo sześciu oficerów, 60 podoficerów i 900 żołnierzy.

Zdjęcie oficerów II. Batalionu/258 zrobione parę dni po opuszczeniu rejonu wsi Zawady.

 

Zdjęcie podooficerów 5. Komapanii/258 zrobione parę dni po opuszczeniu rejonu wsi Zawady.

17 kwietnia 1915 r. oddziały regimentu załadowano do pociągu: Sztab Regimentu i Kompania Karabinów Maszynowych zostały przerzucone do Stallupönen [Stołupiany], II. Batalion/258 do Gumbinnen [Gąbin], I. Batalion/258 do Alexkehmen, a III. Batalion/258 trafił do Göritten [Puszkino]. Większość wiosek w okolicy była całkowicie zniszczona przez Rosjan.

Wojna przypomniała o sobie jeszcze w inny sposób. 20 kwietnia 1915 r. nadleciał rosyjski samolot i zrzucił kilka bomb, ale nie spowodowały one żadnych szkód.

Nadszedł rozkaz wymarszu na front. 23 i 24 kwietnia 1915 r. wróciliśmy do lasu Schoreller Forst i do Lasdehnen. 26 kwietnia 1915 oddziały 258. Rezerwowego Regimentu Piechoty stanęły niedaleko Lubönen nad Niemnem, gotowe do przeprawy i nowej ofensywy w głąb Rosji.

 

Zdjęcie zrobione po roku 1916, prawdopodobnie na froncie zachodnim.

 

 

I. Batalion/258 straty w okresie od 20 marca do 5 kwietnia 1915 roku

1. Kompania.

Hauptmann rezerwy Ernst Semmelroth - poległ.

Leutnant Max Merckens - poległ.

Unteroffizier Karl Abel - zaginiony.

Unteroffizier Wilhelm Bay - poległ.

Unteroffizier Wilhelm Ebert - ciężko ranny.

Unteroffizier Rudolf Fischer - zaginiony.

Muszkieter Christian Basse - zaginiony.

Muszkieter Hubert Bauer - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Becker - zaginiony.

Muszkieter August Beckers - zaginiony.

Rezerwista Johann Bender - zaginiony.

Muszkieter Theobald Bongartz - zaginiony.

Rezerwista Karl Bonner - zaginiony.

Luftschutz Karl Brandts - zaginiony.

Gefreiter Franz Braun - zaginiony.

Muszkieter Ernst Buck - Minneapolis, Minnesota, Ameryka - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Butzkühen - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Dahl - zaginiony.

Muszkieter Julius Dickler - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Erpenbach - zaginiony.

Muszkieter Josef Errens - poległ.

Muszkieter Martin Faßbender - ciężko ranny.

Rezerwista Michael Ferfers - zaginiony.

Muszkieter Anton Fieger - zaginiony.

Muszkieter Johann Finken - lekko ranny.

Muszkieter Hubert Florenz - zaginiony.

Muszkieter Johann Floßdorf - zaginiony.

Rezerwista Christian Fritzen - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Gartz - zaginiony.

Muszkieter Nikolaus Geiler - zaginiony.

Muszkieter Paul Gillessen - zaginiony.

Gefreiter Martin Görres - zaginiony.

Muszkieter Eduard Grimmelt - zaginiony.

Muszkieter Hubert Groffy - zaginiony.

Muszkieter Sebastian Haack - zaginiony.

Muszkieter Roland Hachenberg - lekko ranny.

Hornista Conrad Handeck - lekko ranny.

Gefreiter Josef Harzheim - zaginiony.

Muszkieter Josef Harth - zaginiony.

Muszkieter Emil Herp - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Herrmann - zaginiony.

Muszkieter Josef Hensch - poległ.

Muszkieter Heinrich Hohenstracker - zaginiony.

Muszkieter Fritz Hölzers - zaginiony.

Muszkieter Julius Huth - zaginiony.

Muszkieter Hubert Johnen - lekko ranny.

Muszkieter Johann Jongemanns - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Kirchhofen - zaginiony.

Gefreiter Albert Klein - zaginiony.

Muszkieter Hubert Thelen - lekko ranny.

Muszkieter Gottfried Trimborn - zaginiony.

Muszkieter Ad. TrippeIsborf - zaginiony.

Muszkieter Johann Tumbach - zaginiony.

Muszkieter Matth. Vogelsberg - zaginiony.

Rezerwista Martin Wenge - zaginiony.

Muszkieter Josef Winterscheid - poległ.

Muszkieter Peter Zaunbrecher - zaginiony.

Muszkieter Josef Zeelen - zaginiony.

Muszkieter Franz Ziemons - zaginiony.

Muszkieter Johann Zimmermann - poległ.

Unteroffizier Adolf Rinn - zaginiony.

Sanitariusz Unteroffizier Richard Settels - zaginiony.

Unteroffizier Jean Steffens - lekko ranny.

Unteroffizier Josef Kremer - zaginiony.

Unteroffizier Artur Nicolaus - zaginiony.

Muszkieter Anton Plog - zaginiony.

Muszkieter Jacob Pütz zaginiony.

Muszkieter Anton Rhysen - lekko ranny.

Gefreiter Nicolaus Rieder - zaginiony.

Gefreiter Peter Schaefer - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Schäfer - zaginiony.

Muszkieter Hubert Schäfer - zaginiony.

Muszkieter Josef Poth - zaginiony.

Muszkieter Max Schauten - zaginiony.

Muszkieter Matth. Schlösser - zaginiony.

Muszkieter Hermann Schmitz - zaginiony.

Rezerwista Jacob Schmitz - zaginiony.

Muszkieter Anton Schneider - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Schroeteler - zaginiony.

Rezerwista Karl Schubert - zaginiony.

Muszkieter Johann Sieben - poległ.

Muszkieter Josef Simon - zaginiony.

Wehrmann Paul Steiner - zaginiony.

Rezerwista Anton Storms - zaginiony.

Muszkieter Michael Strohband - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Stübben - zaginiony.

Rezerwista Heinrich Teitscheid - zaginiony.

Muszkieter Hermann Koelmann - zaginiony.

Gefreiter Matth. Koep - zaginiony.

Wehrmann Josef Kramm - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Krausen - zaginiony.

Muszkieter Hubert Kruchen - lekko ranny

Muszkieter Franz Lambertin - zaginiony.

Gefreiter Konstantin Lerond - zaginiony.

Muszkieter Johann Manz - zaginiony.

Muszkieter Robert Mäueler - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Meuser - zaginiony.

Rezerwista Heinrich Molly I - zaginiony.

Rezerwista Heinrich Molly II - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Müller - zaginiony.

Muszkieter Johann Müller - zaginiony.

Muszkieter Josef Müllers - zaginiony.

Wehrmann Theodor Nagelschmidt - zaginiony.

Muszkieter Josef Nakielski - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Neifer - zaginiony.

Gefreiter Fritz Nenndorf - zaginiony.

Muszkieter Johann Niethen - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Nilgen - zaginiony.

Muszkieter Christian Paffendorf - ciężko ranny.

2. Kompania.

Hauptmann Julius v. Bönninghausen - ciężko ranny.

Leutnant rezerwy Wilhelm Franzisket - ciężko ranny.

Unteroffizier Peter Barth - poległ.

Unteroffizier Heinrich Jäger - ciężko ranny.

Unteroffizier Wilhelm Kirch - ciężko ranny.

Unteroffizier Johann Terporten - poległ.

Muszkieter Adam Armbrüster - ciężko ranny.

Muszkieter Josef Bardenheuer - ciężko ranny.

Muszkieter Friedrich Billich - zaginiony.

Muszkieter Eduard Bonne - poległ.

Muszkieter Johann Brandenburg - ciężko ranny.

Muszkieter Hermann Classen - ciężko ranny.

Muszkieter Ernst Coenen - ciężko ranny.

Gefreiter Matth. Dietrich - poległ.

Muszkieter Josef Dobr - zaginiony.

Muszkieter Josef Emmerich - ciężko ranny.

Muszkieter Peter Geiß - poległ.

Muszkieter Richard Gust - zaginiony.

Muszkieter Anton Haags - zaginiony.

Muszkieter Ernst Hauschild - zaginiony.

Muszkieter Johann Heuser - ciężko ranny.

Muszkieter Heinrich Hoffmanns - zaginiony.

Muszkieter Aloys Ilbertz - ciężko ranny.

Muszkieter Friedrich Jansing - poległ.

Muszkieter Josef Kahlen - ciężko ranny.

Muszkieter Peter Kammerlings - zaginiony.

Muszkieter Franz Kloeser - zaginiony.

Muszkieter Gottfried Kilders - poległ.

Muszkieter Heinrich Knauff - poległ.

Muszkieter Hubert Koerfer - ciężko ranny.

Gefreiter Peter Kremer - ciężko ranny.

Muszkieter Michael Kunz - ciężko ranny.

Muszkieter Heinrich Kuppenbender - zaginiony.

Muszkieter Josef Küppers - poległ.

Muszkieter Johann Kürten - zaginiony.

Muszkieter Josef Kux - ciężko ranny.

Muszkieter Friedrich Lapp - zaginiony.

Muszkieter Gustav Lenz II - poległ.

Muszkieter Peter Limbach - zaginiony.

Muszkieter Peter Loerper - poległ.

Muszkieter Heinrich Löhrer - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Ludwigs - zaginiony.

Gefreiter Wilhelm Siegberg - zaginiony.

Muszkieter Friedrich Simon - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Sistermann - ciężko ranny.

Muszkieter Josef Theisen - ciężko ranny.

Muszkieter Josef Tholen - ciężko ranny.

Muszkieter Peter Vieth - ciężko ranny.

Muszkieter Heinrich Vits - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Weber - ciężko ranny.

Muszkieter Eugen Weidemann - poległ.

Muszkieter Josef Weingarten - poległ.

Muszkieter Josef Welter - poległ.

Muszkieter Wilhelm Wirtz II - poległ.

Unteroffizier Peter Sauvageot - poległ.

Unteroffizier Paul Scheib - poległ.

Sanitariusz Unteroffizier Josef Schneiders - zaginiony.

Unteroffizier Gerhard Schröder - poległ.

Muszkieter Karl Luxem - zaginiony.

Muszkieter Ewald Mertens - poległ.

Muszkieter Werner Merzenich - zaginiony.

Muszkieter Peter Neumann - ciężko ranny.

Muszkieter Martin Nies - zaginiony.

Muszkieter Peter Nonn - zaginiony.

Muszkieter Engelbert Porchen - poległ.

Muszkieter Robert Ries - ciężko ranny.

Muszkieter Franz Sasse - ciężko ranny.

Muszkieter Wilhelm Scheilen - ciężko ranny.

Muszkieter Paul Schiefer - zaginiony.

Muszkieter Theodor Schöffgens - zaginiony.

Muszkieter Johann Schlarp - ciężko ranny.

Muszkieter Wilhelm Schmidt - ciężko ranny.

Muszkieter Domian Schroeber - lekko ranny.

Muszkieter Erwin Schroeber - ciężko ranny.

Gefreiter Karl Schulz - poległ.

Gefreiter Matth. Schuster - ciężko ranny.

Muszkieter Hermann Schwaneberg - zaginiony.

Muszkieter Wilhelm Schwatz - poległ.

Muszkieter Josef Siebel - poległ.

3. Kompania.

Hauptmann Carl Heinrich Francke - poległ.

Offizier-Stellvertreter August Lange - lekko ranny.

Vizefeldwebel Karl Cramer - lekko ranny.

Unteroffizier Josef Jaeger - lekko ranny.

Muszkieter Johann AIb - ciężko ranny.

Muszkieter P. Josef Barth - ciężko ranny.

Wehrmann Karl Barth I - poległ.

Gefreiter Johann Bossems - lekko ranny.

Gefreiter Ferdinand Brinkmann - poległ.

Muszkieter Jacob Brües - lekko ranny.

Muszkieter Brüning - poległ.

Muszkieter Frauz Bütgen - poległ.

Muszkieter Josef Caspers - poległ.

Rezerwista Balthasar Düx - ciężko ranny.

Muszkieter Josef Eberts - lekko ranny.

Muszkieter Matthias Funk - lekko ranny.

Muszkieter Josef Fuß - lekko ranny.

Muszkieter Johann Gehlen - lekko ranny.

Muszkieter Leonharb Hamm - ciężko ranny.

Muszkieter Hansen - ciężko ranny.

Rezerwista Josef Heinen - poległ.

Muszkieter Georg Ant. Hengstebeck - poległ.

Muszkieter Peter Josef Hits - ciężko ranny.

Gefreiter Hubert Herrmann - ciężko ranny.

Muszkieter Hubert Hübnerlein - poległ.

Muszkieter Aloys Jost - lekko ranny.

Muszkieter Peter Kaiser - lekko ranny.

Muszkieter Albert Kalpers - lekko ranny.

Muszkieter Wilhelm Kamm - lekko ranny.

Rezerwista Heinrich Kamp - poległ.

Unteroffizier Keiter - lekko ranny.

Unteroffizier Wilhelm Kempers - lekko ranny.

Muszkieter Heinrich Kamps - lekko ranny.

Muszkieter Heinrich Kraus - lekko ranny.

Muszkieter Johann Kreitz - lekko ranny.

Rezerwista Johann Krings - poległ.

Muszkieter Kuntz - poległ.

Muszkieter Karl Küsters - poległ.

Dobosz Josef Pesch - lekko ranny.

Gefreiter Mattusch - lekko ranny.

Gefreiter Karl Pfeiffer - poległ.

Muszkieter August Pollmeier - poległ.

Muszkieter Josef Raff - lekko ranny.

Gefreiter Johann Reifferscheidt - lekko ranny.

Muszkieter Wilhelm Reimer - poległ.

Muszkieter August Reinhard - ciężko ranny.

Muszkieter Heinrich Schnitzler - ciężko ranny.

Rezerwista Bernhard Schröder - lekko ranny.

Muszkieter Fritz Sistig - poległ.

Muszkieter Johann Stozilars - ciężko ranny.

Gefreiter Heinrich Sölter - poległ.

Muszkieter Bernhard ter Veen - lekko ranny.

Muszkieter Bernhard Triebels - poległ.

Muszkieter Lamb. Vongmanns - ciężko ranny.

Muszkieter Karl Wodey - lekko ranny.

Muszkieter Kurt Ziegler - lekko ranny.

4. Kompania.

Unteroffizier Johann Schwarz - lekko ranny.

Unteroffizier Karl Eelbach - lekko ranny.

Muszkieter Josef Siebertz - poległ.

Wehrmann Johann Spiertz - lekko ranny.

Muszkieter Hermann Windeln - poległ.

Muszkieter August Winkel - lekko ranny.

Muszkieter Robert Zerbach - lekko ranny.

Unteroffizier Moritz Ihrlich - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Bongen - lekko ranny.

Muszkieter Ernst Busch - lekko ranny.

Muszkieter Otto Dittmann - lekko ranny.

Muszkieter Michael Fries - poległ.

Gefreiter Walter Frohnberg - zaginiony.

Muszkieter Glindemann - lekko ranny.

Muszkieter Heinrich Herzog - lekko ranny.

Muszkieter Karl Höhn - lekko ranny.

Muszkieter Josef Hoscheid - poległ.

Muszkieter Wilhelm Jürges - lekko ranny.

Muszkieter Franz Klinkertz - poległ.

Muszkieter Servas Knauf - lekko ranny.

Muszkieter Josef Kuk - ciężko ranny.

Muszkieter Peter Link - poległ.

Wehrmann Johann Müller - poległ.

Wehrmann Johann Odenthal - poległ.

Muszkieter Jacob Pelzer - ciężko ranny.

Wehrmann Johann Sauer - poległ.

Muszkieter Hermann Schumacher - lekko ranny.

II. Batalion./258 - straty w okresie od 17 marca do 5 kwietnia 1915 roku

5. Kompania.

Unteroffizier Karl Cornelius - zaginiony.

Unteroffizier Anton Leßing - poległ.

Unteroffizier Philipp Luxem - lekko ranny.

Gefreiter Adolf Aufdermauer - ciężko ranny.

Muszkieter Adolf Becker I - poległ.

Muszkieter August Becker IV - lekko ranny.

Muszkieter Katl Best - poległ.

Muszkieter Heinich Bolmes - lekko ranny.

Muszkieter Ernst Brangenberg - lekko ranny.

Muszkieter Peter Braun - lekko ranny.

Muszkieter Paul Brenke - lekko ranny.

Muszkieter Gottfried Dohmen - lekko ranny.

Muszkieter August Faber - poległ.

Muszkieter Wilhelm Görtz - lekko ranny.

Muszkieter Theodor Kannen - lekko ranny.

Muszkieter Andreas Kerchgens - zaginiony.

Muszkieter Simon Kirschesch - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Kuntz - lekko ranny.

Dobosz Peter Neckenich - ciężko ranny.

Muszkieter Josef Nolben - lekko ranny.

Luftschutz Richard Olszewski - ciężko ranny.

Muszkieter Hubert Pirkes - lekko ranny.

Muszkieter Stephan PoIakofski - ciężko ranny.

Muszkieter Karl Potrafke - zaginiony.

Muszkieter Math. Rahmen - lekko ranny.

Muszkieter Josef Reuter - poległ.

Muszkieter Cornelius Ries - poległ.

Muszkieter Franz Ritterdach - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Rödder - poległ.

Rezerwista Theodor Rosenbaum - ciężko ranny.

Muszkieter Eduard Schiewiß - zaginiony.

Rezerwista Julius Schmidt - ciężko ranny.

Muszkieter Ferdinand Schmitz - lekko ranny.

Muszkieter Matthias Schröder - poległ.

Muszkieter Peter Sieger - zaginiony.

Muszkieter Anton Steimels - poległ.

Muszkieter Ferdinand Wienand - lekko ranny.

Muszkieter Franz Wilden - lekko ranny.

Rezerwista Alfons Zipper - ciężko ranny.

Muszkieter Alexander Rütten - lekko ranny.

Muszkieter Franz Ritterbach - lekko ranny.

Muszkieter Bernhard Tripp - lekko ranny.

6. Kompania.

Hauptmann Ursin von Behr - lekko ranny.

Unteroffizier Friedrich Wagner - poległ.

Muszkieter Johann Carret - lekko ranny.

Gefreiter Ludwig Dausacker - poległ.

Muszkieter Josef Furcht - zaginiony.

Wehrmann Josef Glomb - poległ.

Jednoroczny ochotnik Otto Görz - lekko ranny.

Rezerwista Emil Graetz - lekko ranny.

Muszkieter Nikolaus Hubo - poległ.

Muszkieter Peter Irsch - zaginiony.

Muszkieter August Jungbluth - zaginiony.

Gefreiter Julius Junker - poległ.

Muszkieter Theodor Koch - poległ.

Rezerwista Wilhelm Kolb - lekko ranny.

Muszkieter Gottfr. Kuhlen - poległ.

Gefreiter Peter Lambert - zaginiony.

Muszkieter Peter Wilhelm Leppers - lekko ranny.

Muszkieter Heinrich Münstermann - lekko ranny.

Muszkieter Ludwig Motter - poległ.

Muszkieter Bernhard Petrusky - zaginiony.

Muszkieter Matthias Josef Pohl - poległ.

Muszkieter Matthias Pütz - poległ.

Rezerwista Josef Schommers - poległ.

Muszkieter Heinrich Schüller - lekko ranny.

Jednoroczny ochotnik Friedrich Speich - poległ.

Muszkieter Konrad Steinmetz - poległ.

Muszkieter Matthias Thiel - poległ.

Muszkieter Otto Viebahn - ciężko ranny.

Rezerwista Peter Vogel - poległ.

Muszkieter Johann Waldecker - lekko ranny.

Jednoroczny ochotnik Friedrich Wilhelm Weller - lekko ranny.

Unteroffizier Gottfried Wolf - poległ.

Muszkieter Phil. Math. Wichter - lekko ranny.

Muszkieter Engelb. Wolfgarten, - poległ.

Muszkieter Johann Adam Wüst - poległ.

Muszkieter Andreas Zorn - lekko ranny.

7. Kompania

Unteroffizier August Nielinger - ciężko ranny.

Unteroffizier Friß Riedling - ciężko ranny.

Muszkieter Peter Dohmen - lekko ranny.

Muszkieter Josef Düster - lekko ranny.

Muszkieter Nikolaus Engels - zaginiony.

Muszkieter Heinrich Fuchs - poległ.

Muszkieter Hubert Geiler - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Heßler - poległ.

Gefreiter Jacob Hilgers - ciężko ranny.

Muszkieter Adolf Knabe - ciężko ranny.

Gefreiter Otto Lange - lekko ranny.

Muszkieter Robert Langen - lekko ranny.

Muszkieter Winand Leyendecker - lekko ranny.

Muszkieter Ludwig Mausberg - lekko ranny.

Muszkieter Fr. Wernh. Mewers - poległ.

Muszkieter Gerh. Herm. Mönch - poległ.

Rezerwista Clemens Pfeifer - lekko ranny.

Muszkieter Johann Pickut - lekko ranny.

Rezerwista Wilhelm Räder - ciężko ranny.

Muszkieter Heinrich Raschen - lekko ranny.

Rezerwista Karl Reuter - poległ.

Muszkieter Geert Rochmann - lekko ranny.

Muszkieter Josef Schmittgen - lekko ranny.

Muszkieter Heinr. Speckens - lekko ranny.

Muszkieter Nikolaus Webers - lekko ranny.

Muszkieter Otto WiegeIs - poległ.

Muszkieter Josef Willig - ciężko ranny.

Rezerwista Peter Winninger - poległ.

Muszkieter Lorenz Dumblus - zaginiony.

Leutnant Richard Ostmann - poległ.

Offizier-Stellvertreter Karl Walther - ciężko ranny.

Muszkieter Andreas Bander - zaginiony.

Muszkieter Hubert Bau - poległ.

Rezerwista Aloys Baulig - poległ.

Muszkieter Hubert Bergerhausen - poległ.

Muszkieter Albert Bergerhoff - poległ.

Muszkieter Johann Berres - poległ.

Muszkieter Peter Blumenthal - poległ.

Muszkieter Peter Brandenburg - lekko ranny.

Muszkieter Johann Brascheid - lekko ranny.

Muszkieter Wilhelm Briem - zaginiony.

Muszkieter Josef Bopp - poległ.

Muszkieter Friedr. Bubenzer - lekko ranny.

Muszkieter Hermann Burtscheid - poległ.

Muszkieter Gottfr. Christ - lekko ranny.

Muszkieter Friedr. Cormarn - poległ.

Muszkieter Johann Cremanns - lekko ranny.

Muszkieter Johann Derichs - ciężko ranny.

Muszkieter Paul Dickmeiß - lekko ranny.

Muszkieter Wilhelm Dodd - poległ.

Muszkieter Leonh. Cremer - lekko ranny.

8. Kompania.

Sanitariusz Unteroffizier Wilhelm Mühlen - ciężko ranny.

Muszkieter Johann Baumgärtner - poległ.

Muszkieter Hubert Brümm - zaginiony.

Muszkieter Peter Busch - lekko ranny.

Rezerwista Hermann Cöllen - poległ.

Muszkieter Gerhard Cöln - lekko ranny.

Muszkieter Nikolaus Fuchs - poległ.

Muszkieter Franz Hetnen - poległ.

Gefreiter Th. Karl Johnen - lekko ranny.

Muszkieter Wilhelm Klein - lekko ranny.

Wehrmann Peter Maxerath - poległ.

Muszkieter Johann Meul - poległ.

Gefreiter August Mink - lekko ranny.

Rezerwista Peter Moll - poległ.

Muszkieter Gottfried Müller - zaginiony.

Ochotnik Josef Rinkens - lekko ranny.

Gefreiter Karl Risse - lekko ranny.

Muszkieter Matthias Spoo - poległ.

Muszkieter Johann Werbeit - ciężko ranny.

Muszkieter Cölestin Zaun - zaginiony.

Lewa flanka, część 3: Epidemia Ospy

Od czasu wymarszu na bitwę zimową 9. Brygada Landwehry była w ciągłym ruchu. Miała za sobą sześć tygodni krwawych walk i niesłychanego wysiłku. Naczelne dowództwo zdecydowało, że jednostka musi odpocząć. Brygada miała się zgromadzić w rejonie wsi Krzynowłoga Wielka jako rezerwowa jednostka frontu. Z tego powodu, 21 marca 1915 sztab II. Batalionu/48 oraz 5. i 7. Kompania wyruszają przez wieś Raszujka, gdzie znajdował się tabor regimentu, do wsi Romany-Sędzięta. Pozostałe bataliony miały podążać za nimi tuż po odłączeniu się od formacji frontowych. Ale opracowany plan nie wypalił. Na wojnie to wróg ustala priorytet rozkazów, a jego plany były inne.

Sytuacja na froncie na południe od Myszyńca, gdzie walczyła 37. Dywizja Piechoty była bardzo niepokojąca. 9. Brygada Ladwehry dostaje rozkaz przemieszczenia się bliżej tego rejonu. Stacjonujące pod wsią Romany-Sędzięta 1., 2., 6., 8., 11. oraz 12. Kompania/48 pod dowództwem Hauptmanna Hochheima pospiesznie udają się przez wieś Pruskołęka do wsi Dąbrowa [gm. Baranowo]. Z kolei 5. i 7. Kompania/48 wyruszyły o 8:00 rano, dotarły do Pruskołęki o 16:00 i przez wsie Żelazna i Wola do wsi Dąbrowa dotarły 25 marca o 8:00 rano. Nocą od wschodu dochodził grzmot armat, a znajome rozbłyski na nocnym niebie zapowiadał nadchodzącą walkę.

Kompanie będące pod dowództwem Hauptmanna Hochheima stają na kwaterze w pełnej gotowości bojowej we wsi Dąbrowa. Sztab II. Batalionu oraz 5. i 7. Kompania otrzymują zakwaterowanie w Wierzchowiznie.

Panowała tam epidemia ospy. Wszystkie domy były oznaczone kredą jako zakażone. Ale nie było wyboru, domy musiały być zajęte przez żołnierzy, oddziały nie mogły przebywać na zewnątrz w mroźną zimową noc. Zaufano ze szczepienia uchronią żołnierzy. Chorych zgrupowano w czterech zagrodach rolnych, gdzie rozmieszczono ich na łóżkach. Wielu chorych było w szczytowym stadium choroby. Ich twarze były nierozpoznawalne, pokryte czarnymi strupami wrzodów. Chaty które zostały oczyszczone, zajęli żołnierze. Wciąż zdrowi tubylcy zostali zaszczepieni 26 marca przez lekarza sztabowego, doktora Keuthe.

Dorośli i niemowlęta szczepienia znosili cierpliwie, ale dzieci w wieku od 5 do 14 lat krzyczały jak na rożnie i musiały być trzymane siłą przez sanitariuszy. Szczepienia okazały się skuteczne, bo nie było już żadnego przypadku zakażenia. Dla wszystkich, którzy byli tego świadkami, straszliwy obraz oszpeconych pacjentów pozostał w pamięci i na zawsze wystąpili z szeregów przeciwników szczepień.

27 marca o godzinie 7:00 rano dowódca sektora w trybie alarmowym poderwał 5. i 7. Kompanię i przeniósł je do Błędowa. Kończący się ciągły ostrzał ciężkiej artylerii wroga zdradzał zamiar natarcia przez rosyjskie oddziały.

To był błąd, celowa zmyłka Rosjan, by związać rezerwy na tym odcinku frontu i odwrócić uwagę od rzeczywistego celu ataku. Główny atak poszedł na 37. Dywizję pod wsią Wach. Rosjanie uderzyli tam ogromnymi siłami na 4. Regiment Piechoty Landwehry, rozbili niemiecką obronę i zdobyli Wach.

Dlatego też, kiedy 5. i 7. Kompania prawie dotarły do wsi Dąbrowa, nadszedł rozkaz, aby II. Batalion/48 ze wszystkimi kompaniami natychmiast ruszył do wsi Olszyny. Najkrótsza droga do Olszyn [przez Brodowe Łąki] była pod ostrzałem artylerii wroga. Dlatego dowódca brygady zarządził objazd przez las na północ od wsi Bandysie. Dowódca 37. Dywizji wyznaczył jako cel marszowy punkt 121 w okolicach wsi Olszyny. Aby tam dotrzeć, batalion musiał po wyjściu z lasu przejść przez 300 metrowy otwarty teren, który był pod obserwacją artylerii wroga. Hauptmann Stahl kazał pokonać ten odcinek szybkim tempem. Pierwsza kompania przebyła teren bez szwanku, następne marszowe kolumny znalazły się pod ostrzałem szrapneli. Część menażek i pikielhaub została przedziurawiona, jednak nikt nie został poważnie ranny.

Dowódca 4. Regimentu Piechoty Landwehry Oberstleutnant Knipping rozkazał przenieść się batalionowi do lasu na południe od wsi Zdunek. Oddziały rozmieszczono w zimnych schronach na wschód od wsi Olszyny jako rezerwę 4. Regimentu Landwehry, który podczas kontrataku odzyskał część utraconego terenu. W dniu 29 marca batalion przeniósł się do zagród wiejskich wokół punktu 121.

Oberstleutnant Knipping na rozkaz dowódcy dywizji zrezygnował z odzyskanych części wsi Wach i obsadził linię obrony na północ od wioski. Była to zarazem nowa linia frontu na najbliższe miesiące. Ta decyzja uratowała oddziały przed poważnymi stratami.

1 kwietnia II. Batalion/48 zastąpił oddziały 4. Regimentu Landwehry na pozycjach frontowych znajdujących się na wschód od wsi Olszyny.

Tego dnia 1., 2., 11. oraz 12. Kompania dowodzone przez Hauptmanna Hochheima, które już 29 marca ściągnięto ze wsi Dąbrowy, luzują oddziały Landwehry na południe od wsi Zdunek, czyli na lewym skrzydle II. Batalionu/48. Również Hauptmann Kissrow z 3., 4., 9. i 10. Kompanią został ściągnięty ze wsi Dynak. Sztab regimentu we wsi Olszyny oddał się pod dowództwo 37. Dywizji operującej w tym sektorze.

O północy 3. i 4. Kompania zluzowały na stanowiskach frontowych 11. i 12. Kompanię, a Hauptmann Kissrow przejął dowództwo sektora. Hauptmann Hochheim z 11. i 12. Kompanią udał się do wsi Bandysie, gdzie Kissrow zostawił 9. i 10. Kompanię. W ten sposób oddziały III. Batalionu znów były zgrupowane w jednej jednostce.

Sztab regimentu otrzymał zakwaterowanie w pięknej wiosce Charciabałda. Pod Myszyńcem były składy żywnościowe, do których nieprzyjaciel często strzelał z ciężkiej artylerii.

Składy żywnościowe pod Myszyńcem

Teren wokół to odludny obszar. Dominują tutaj lasy sosnowe i bagna, które znajdowały się głęboko pod wodą z powodu postępującego wiosennego topnienia śniegu. Na piaszczystych wyniesieniach, które wznosiły się między lasem a bagnem ulokowane były biedne wioski, których zabudowania były zamieszkałe, o ile pociski nie trafiły w dach i nie pozostały po budynkach tylko gruzy.

Wczesna piękna wiosna, tak rzadka w tej części kraju, był zwiastunem niezwykle słonecznego i suchego lata 1915 roku.

Urokliwe zachody słońca, które w odcieniach purpury i złota barwiły okoliczne bagna, przyniosły mile widziany koniec wyjątkowo mroźnych nocy.

W lesie na wschód od wsi Olszyny Rosjanie mieli silnie obsadzone okopy, zaledwie 300 m przed pozycją II. Batalionu/48.

Na początku kwietnia Oberstleutnant Knipping wydał rozkaz ostrzelania tych okopów przez ciężkie miotacze min z pozycji II. Batalionu/48. Efekt był druzgocący. Ogromne drzewa zostały wykarczowane, ich grube gałęzie leciały wysoko w górę. Wróg pospiesznie opuścił okopy. Po bombardowaniu landszturmiści Kietzke i Kruse z 7. Kompanii udali się na patrol. Znaleźli ponad 100 zabitych Rosjan i przyprowadzali jako jeńców trzech ocalałych.

Ale miotacz min wzbudził gniew wrogiej artylerii. Stojące pod Karaską rosyjskie baterie, które były w stanie ostrzelać prawe skrzydło II. Batalionu, czyli pozycje zbudowane na wydmach, wielokrotnie ostrzeliwały naszych żołnierzy i w ciągu tygodnia oddziały poniosły straty, które wyniosły jednego zabitego i dwunastu rannych.

Major von Krauses przy kwaterze sztabu III. Batalionu we wsi Bandysie

4 kwietnia do regimentu przybył major bez przydziału von Krause i przejął dowództwo nad III. Batalionem, a zwolniony z tej funkcji Hauptmann Hochheimem przejął 12. Kompanię.

Wkrótce po Wielkanocy [4 kwietnia 1915] brygada, która niestrudzenie walczyła od 10 lutego, miała wreszcie swój czas odpoczynku i rekreacji. Bataliony zostały zwolnione ze swoich stanowisk i dołączyły do rezerwy frontu. Jednostki dostały kwatery wypoczynkowe: I. Batalion/48 pod Zdunkiem (oraz w Białuśnym Lasku), II. Batalion pod Charciabałdą, a III. Batalion w Bandysiach.

Front między Myszyńcem a Mławą uspokoił się, Wielki Książę [Nikołaj Nikołajewicz] przegrał przełomową bitwę, bezużytecznie poświęcając życie niepoliczalnej masy rosyjskich żołnierzy. W swoich wojennych wspomnieniach Ludendorff od końca lutego do początku kwietnia 1915 roku poświęcił tym walkom następującą notatkę: "Walki od Łomży do Mławy stały się mniej znane. Na wschodzie, Niemcy pamiętali tylko o wielkich sukcesach bitewnych. Nie można było ich osiągnąć bez walk na innych odcinkach. Wielki kontratak Wielkiego Księcia w podbrzusze bitwy zimowej [na Mazurach], atak od strony Narwi przeciwko naszej jedynej słabo obsadzonej flance, będący jednocześnie częścią planu wojennego Ententy na rok 1915, został udaremniony. Oddziały i każdy żołnierz walczył z godnością, stare i nowe formacje walczyły z równą walecznością. W starych formacjach było więcej zrównoważonej energii. Landwehra i Landszturm dały z siebie wszystko.”

Wojna pozycyjna pod Bandysiami

19 kwietnia – 2 lipca 1915

Były dwa wolne tygodnie poza strefą walki. Wypełniały je ćwiczenia, które wzmacniały niezbędną dyscyplinę i spójności z nowymi żołnierzami z uzupełnień. Co do reszty zajęć, od oddziałów wymagano jedynie lekkiej pracy przy rozbudowie tyłowych stanowisk i ulepszaniu dróg. Wymieniono zużyte obuwie, naprawiono zniszczone mundury, a walka z wszami podjęta została wszelkimi możliwymi środkami. Zagnieżdżone wszy były męczarnią dla żołnierzy, którzy nie mieli możliwości zdejmowania ubrań od czasu wymarszu na bitwę zimową, a tym bardziej myślenia o praniu.

Powodowało to również niebezpieczeństwo epidemii. Wszy rozsiewały tyfus plamisty, przenosiły go z ludności Polski i Rosji, która była odporna na tę chorobę, na naszych żołnierzy, dla których stwarzał ogromne zagrożenie życia. Nasze sprawnie działające służby sanitarne, które miały bazę w Czarni, utworzyły tam placówkę odkażania. Tam drużyny zostały wykąpane, ich ubrania i bielizna zostały zamknięte na czas kąpieli w pomieszczeniu wypełnionym suchym gorącym powietrzem. Gorąc zabijała wszy i ich larwy w ciągu kilku minut. Niestety zabiegi te pomagały tylko na krótki czas.

Najwyższe dowództwo wojskowe przygotowało wielki cios, który miał być zadany na froncie wschodnim. Próby utrzymania neutralności Włoch poprzez scedowanie tyrolskiego terytorium z włoskojęzyczną ludnością nie powiodły się. Armia Włoch uzbroiła się i zagroziła wkroczeniem na drogę wojny z Głównymi Mocarstwami. Czas, który miał minąć zanim ich ładna armia ruszy przeciwko Austrii, musiał zostać wykorzystany. Wielkiego planu Hindenburga, czyli okrążenie rosyjskiego frontu od północy, nie udało się zrealizować. Generał von Falkenhayn nie wierzył, że może się obejść bez ogromnych mas oddziałów na froncie zachodnim.

Postanowił wykonać tylko plan na terenie Galicji, gdzie przeniósł wszystkie dostępne jednostki, a także wycofał I. Korpus Armii z frontu na południe od Willenberg-Soldau [Szczytno-Działdowo]. W związku z tym należało ponownie aktywować do działań 9. Brygadę Landwehry.

19 kwietnia przyszedł rozkaz zluzowania frontowych oddziałów na odcinku Błędowo – Bagna Karaska. Prawą flankę miał przejąć 24. Regiment Landwehry, a lewą 48. Regiment Landwehry. W południe, 22 kwietnia, I. i II. Batalion/48 ruszyły z Charciabałdy do wsi Bandysie, gdzie dotarły o godzinie 14:00. To był ciepły i piękny dzień z dobrą widocznością. Wymiana oddziałów na froncie miała odbyć się w jasne popołudnie. 

Przez tydzień wiosenne słońce grzało z bezchmurnego nieba i zamieniło głębokie błota wiejskich dróg w gęsty pył. Pojazdy oddziałów obciążone materiałami i karabinami maszynowymi, jechały dość ostrożnie w kierunku pozycji, a mimo to na nimi wirowały ogromne chmury pyłu. W okopach nie podjęto szczególnego wysiłku, by ukryć luzowanie oddziałów, nic zatem dziwnego, że uważni obserwatorzy rosyjskiej artylerii stwierdzili, że dzieje się coś szczególnego.

Na niebie pojawiło się kilka białych szrapnelowych chmur, a niedługo później między maszerujące kompanie spadły pociski rosyjskich haubic 15 cm. Sprawiło to, że zadanie stało się trudniejsze, ale jak się zaczęło wymianę oddziałów, to i należało ją skończyć. Manewr zakończono przed zmrokiem, bez żadnych strat.

W rejonie tym nie było ciągłego systemu rowów. Duże Bagno Karaska, które wypełniło przestrzeń między lewym skrzydłem regimentu a Olszynami oraz bagna, które leżały przed frontem II. Batalionu/48 i zbliżały się do drogi Karaska-Zawady, pozwoliły pozostawić znaczne przestrzenie bez ochrony, zamykane tylko przez kozły hiszpańskie, których nocą strzegły patrole sąsiadujących kompanii.

Dla większego bezpieczeństwa zostały obsadzone piaszczyste wydmy cofnięte od frontu. Np. wydma na Bagnie Karaska była zajęta przez szwadron kawalerii, a wydłużone piaszczyste wzgórze między Zawadami a Bandysiami przez kompanię batalionu Landszturm-Batalion „Neuhaldensleben”.

III. Batalion/48 znajdujący się na prawym skrzydle regimentu, dwoma kompaniami obsadzał pozycje od rzeki Omulew na południowym skraju zniszczonej wsi Zawady do drogi na Karaskę.

Sztab i pozostałe dwie kompanie jako rezerwa znajdowały się 1500 m z tyłu, w lesie, niedaleko od drogi Zawady-Bandysie. Między pozycjami oddziałów pod Zawadami, a prawą flanką pozycji II. Batalionu/48 znajdowała się szczelina o długości prawie 1 km, która była słabo zabezpieczona w wyżej wspomniany sposób. Prawa flanka II. Batalionu/48, który miał wszystkie cztery kompanie na przednich pozycjach, znajdowała się na skrzyżowaniu dróg Karaska-Zawady i Karaska-Bandysie, stąd ciągnęły się długie okopy na zboczu zalesionej wydmy.

Dalej były pozycje I. Batalionu/48, zajmowane przez dwie kompanie, które rozciągały się na zachodni kraniec trzykilometrowego Bagna Karaska. Jedna kompania z I. Batalionu była w rezerwie przy sztabie batalionu, który miał swoje stanowisko dowodzenia w lesie kilkaset metrów za stanowiskami batalionu, a kolejna kompania przy sztabie regimentu, którego kwatera była w domu leśniczego, który znajdował się niedaleko miejsca, gdzie Bagno Karaska dochodziło do drogi Bandysie-Olszyny.

Stanowisko dowodzenia sztabu II. Batalionu/48 znajdowało się w schronach około 600 metrów za środkiem stanowisk batalionu. Między stanowiskiem sztabu a lewym skrzydłem batalionu na wysokiej wydmie, schludnie i malowniczo zabudowanej wieloma schronami, stacjonowały jako rezerwa kompanie Landszturm-Batalionu „Neuhaldensleben”. Przed wejściami do schronów ludzie zbudowali małe letnie altany i z miłością odsadzili je zielenią. W nich palili, śpiewali i grali w karty, nie przejmowali się rosyjską artylerią. Nasi żołnierze nazywali tę saksońską sielankę "Das Landsturmdorf".

Tabor z materiałami i sprzętem 48. Regimentu znajdował się w Bandysiach, a główny tabor we wsi Surowe.

2,5 km przed frontem III. Batalionu/48 były ruiny wsi Kopaczyska, w której znajdowały się wysunięte stanowiska Rosjan, a kilkaset metrów dalej znajdowała się główna linia stanowisk rosyjskich. Naprzeciwko pozycji II. i I. Batalionu/48 ciągnął się szeroki na około 1000 m pas kikutów drzew odartych z gałęzi. Dno tego gołego lasu pokryte było ciałami poległych Rosjan, których w marcu do natarcia rzucił w ślepej wściekłości Wielki Książę, kiedy to raz za razem żołnierze pułków syberyjskich musieli nacierać bezowocnie na niemieckie karabiny maszynowe.

Utrzymanie okopów wymagało sporo pracy. Luźny piasek wydm, które zostały podcięte okopami, zsuwał się i musiał być usztywniony faszynami i drewnianymi deskami.

Stała i niezwykle ciepła wiosenna pogoda ułatwiła mozolną pracę wartowniczą podczas wojny w okopach. Dzień po dniu świeciło słońce i ogrzewało lasy i bagna.

W południe piasek wydm był mocno rozpalony. Wtedy to żołnierze wolni od służby wartowniczej korzystali z okazji, by brać kąpiele piaskowo-słoneczne, by wyleczyć szkody wyrządzone w ich ciałach przez straszliwe mroźne noce bitwy zimowej i walki pod Przasnyszem.

Wieczorem, gdy kula słońca opadała na płomiennym czerwonym zachodnim niebie, chór tysiąca żab, które zamieszkiwały Bagno Karaska rozpoczynał swój głośny śpiew, a w jego monotonną melodię dziwnie wplatało się grzechotanie karabinów maszynowych i pomruk armat.

Las, który zaczynał się tuż za pozycjami frontowymi oraz wysokie wydmy odcinały Rosjanom widok na zaplecze frontu. Kuchnie polowe mogły więc podjeżdżać pod same okopy i każdego dnia kompania każdego batalionu mogła być odprowadzona do wsi Bandysie na kąpiel. Major von Krause zbudował dla III. Batalionu/48 ładne kąpielisko w obozie leśnym, który był kwaterą dla sztabu i dwóch kompanii batalionu, odpoczywających w rezerwie.

Kąpielisko w obozie leśnym pod wsią Bandysie.

W przytulnej wsi Surowe, gdzie już stacjonowały główne tabory, utworzono również bazę zaopatrzenia i prowiantu. Sztab 9. Brygady Landwehry ulokował się we wsi Krukowo. Dowództwo dla całego sektora, czyli 37. Dywizja Piechoty, mieściło się Myszyńcu. Wróg nie był zbyt aktywny. Jego działalność ograniczała się do ostrzału artyleryjskiego oraz zdradzieckich snajperów, którzy polowali na obserwatorów przedpola. W nocnej służbie pomagał księżyc rosnący od czasu objęcia stanowisk. Jego światło pozwalało oszczędzać race, których było bardzo mało.

Ciepłe, słoneczne dni miały oczywiście również swoje wady. Rozkład wielu setek rosyjskich trupów leżących na przedpolu postępował gwałtownie, a każdy powiew wiatru od strony nieprzyjaciela przynosił na stanowiska obrony nieznośny zapach. Nie pozostało nic innego, jak pod osłoną nocy polewać trupy roztworem wapna. Prace te prowadziły zespoły medyczne. Rosjanie nie chcieli się zgodzić na krótki rozejm w celu pochowania zmarłych.

Okoliczne lasy niebezpiecznie wyschły i najmniejsza niedbałość palących żołnierzy mściła się pożarami, których tłumienie było ciężką pracą dla kompanii rezerwowych.

Z niepokojem zastanawiano się, co by było, gdyby Rosjanie wpadli na pomysł, by ostrzeliwać wszelkie zadrzewienia granatami zapalającymi. Nasze stanowiska leśne straciłyby wszelką roślinność i nie mielibyśmy osłoniętej drogi do wsi Bandysie. Na szczęście wróg nie wpadł na ten pomysł.

Kiedy zbliżał się czas ataku Mackensen'a pod Gorlicami, dowódca brygady rozkazał przeprowadzanie drobnych operacji zaczepnych i strzelanie demonstracyjne, aby uniemożliwić Rosjanom wycofanie oddziałów z tego sektora frontu. 1 maja stanowiska rosyjskie były ostro ostrzeliwane przez artylerię, piechotę i karabiny maszynowe. 2 maja III. Batalion/48 pod osłoną karabinów maszynowych zrobił wypad na przednie pozycje Rosjan w Kopaczyskach. Oddziały wróciły z wypadu bez strat.

Patrol 7. Kompanii zdołał przyprowadzić dwóch jeńców. Byli oni żołnierzami 38 i 39 pułku.

Rosjanie odpowiedzieli atakiem na straż przednią III. Batalionu/48 pod Zawadami. Oddział ten nie dał się zaskoczyć i przywitał wroga celnym ogniem. Wróg stracił dziewięciu zabitych, a czterech Rosjan się poddało.

W międzyczasie, utrzymująca się susza przyniosła kolejny poważny problem: Bagno Karaska stało się przejezdne. Przerwy w okopach, na których wystarczały do tej pory zapory stały się problematyczne. W nocy 5 maja nieprzyjacielskie komanda strzelców zniszczyły zapory z hiszpańskich kozłów, które biegły od pozycji na lewym skrzydle I. Batalionu/48 w kierunku wsi Olszyny. Oberstleutnant Wallenius rozkazał odbudować zapory kilkaset metrów dalej, na tyłach, aby ułatwić ochronę ich przez patrole i ogień boczny. Wkrótce okazało, że nieprzyjaciel dobrze wiedział o niezajętym odcinku między prawym skrzydłem II. Batalionu/48 a pozycjami III. Batalionu/48 pod Zawadami. Czekali na nów księżyca, aby zaatakować tę lukę.

W nocy 16 maja, o godzinie 1:15, stanowiska nasłuchowe 3. Plutonu 5. Kompanii zaalarmowały obsadę w okopach, że liczna tyraliera rosyjskich strzelców zbliża się do ich pozycji. Kompania dowodzona przez Leutnanta Tenzere'a była już gotowa. Zanim wróg dotarł do zapór drutu kolczastego, w ich szeregi uderzył niszczycielski, gwałtowny ogień piechoty. Atak wroga w tym miejscu załamał się. Ale wróg wyprowadził więcej oddziałów do ataku i część z nich poszła na nieobsadzoną lukę w okopach znajdującą się na prawej flance.

Tam przekroczył zaporę z kozłów hiszpańskich i zajął pozycje na flance i tyłach oddziału Tenzer'a. Leutant Tenzer nakazał obrzucać Rosjan granatami trzonkowymi i telefonicznie poprosił dowódcę batalionu o pomoc. Powiadomiony Hauptamnn Stahl zaalarmował kompanię Landszturmu i rzucił ją do luki.

Zapory artyleryjskiej nie udało się zamówić, ponieważ rosyjski ostrzał ze wszystkich kalibrów, który rozpoczął się wraz z atakiem piechoty, rozerwał na strzępy wszystkie linie telefoniczne biegnące do oddziałów artylerii. Tymczasem dowódca plutonu na prawej flance, Feldwebelleutnant Goebel, dzielnie bronił się przed masą zbliżających się Rosjan. Jeden po drugim granaty trzonkowe wpadały w rojące się masy Rosjan, zadając im straszliwe rany.

Z nasadzonymi bagnetami, ignorując zagrożenie od granatów, na Rosjan znajdujących się na tyłach 5. Kompanii/48 natarła kompania Landszturmu i po krótkiej walce wyparto wroga.
Z nadejściem poranka szturmowy batalion Rosjan wycofał się pospiesznie na swoje pierwotne pozycje.

Wróg pozostawił na polu walki ponad 50 zabitych i 35 rannych. Stu Rosjan poddało się. Byli oni najbliżej niemieckich pozycji i przy odwrocie nie mieli szans przeżycia pod ostrzałem pościgowym. Ich uwięziony już rodak, ponaglony przez Leutnanta Tenzer'a krzyknął w ich kierunku, że zostaną oszczędzeni. 

Po nocnym ataku na Bandysie: Porucznik Tenzer wzywa okrążonych żołnierzy rosyjskich do kapitulacji.

Dzielna kompania miała tylko dwóch zabitych i pięciu rannych. Polegli byli ofiarami niefortunnego zbiegu wypadków. Obaj rzucali grantami trzonkowymi. Żołnierz Schwarz, który właśnie sięgnął po granat ręczny i miał zamiar go rzucić, został ogłuszony przez podmuch z wybuchu ciężkiego granatu tuż przed okopem. Odbezpieczony już granat wypadł mu z ręki, wybuch granatu rozerwał jego i sąsiada na strzępy.

Leutnant Tenzer został odznaczony Krzyżem Żelaznym I. Klasy za ostrożność i nieustraszoną postawę swojej kompanii. Feldwebelleutnant Goebel oraz czterech żołnierzy zostało odznaczonych Krzyżem Żelaznym II. Klasy.

Wyciągnięto odpowiednie wnioski z tego wydarzenia. Od tej pory artyleria sektora stale wysyłała obserwatora do okopów frontowych i ustaliła odpowiednie sygnały świetlne na wypadek, gdyby linia telefoniczna stała się bezużyteczna. Wystrzelenie czerwonej flary powinno było skutkować natychmiastowym ostrzałem artyleryjskim na zaporę.

W walce wręcz granaty ręczne z trzonkiem okazały się niezwykle skuteczne. Stały się one ulubioną bronią naszych kompanii. Wróg walczył z pogardą dla śmierci. Wśród zabitych znaleźli się wszyscy oficerowie prowadzący kompanie do ataku na lukę w okopach.

Próba zaskoczenia z 16 maja była ostatnim pokazem siły nieprzyjaciela. Jego aktywność słabła, najwyraźniej wyciągnął z okopów tego sektora piechotę oraz artylerię polową i wysłał ich na front galicyjski, który zachwiał się pod atakiem Mackensena.

Tylko ciężka artyleria rosyjska codziennie rano wysyłała po kilkadziesiąt pocisków na dawno już roztrzaskany most na Omulwi pod Zawadami lub do lasu pomiędzy stanowiskami dowodzenia sztabów I. i II. Batalionu/48.

Roztrzaskany most na Omulwi pod Zawadami

Kiedy wybuchł jeden z pocisków, a połamane gałęzie sosny zawirowały w powietrzu, wielkie żółte wilgi wzniosły się w powietrze. Beztrosko traktując odgłosy wojny, żyły w lesie, a ich wiosenne śpiewy roznosiły się wśród koron drzew.

Marsz na Kowno

3 czerwca.

Hindenburg nie miał wątpliwości, że wróg osłabia swoje północne skrzydło i opracował nowy plan, w którym 9. Brygada Landwehry miała ponownie być wykorzystana w wojnie manewrowej.

Pod koniec maja, po tym jak major von Duisburg wrócił na krótko do II. Batalionu/48, został on mianowany dowódcą transportu i dostaw amunicji. Dowództwo II. Batalionu/48 przejął Hauptmann bez przydziału Leitner, który przybył z frontu zachodniego. Hauptmann Stahl przejął dowództwo nad 7. Kompanią.

Do regimentu dotarło 400 żołnierzy z uzupełnień, dzięki czemu kompanie osiągnęły pełny stan osobowy. Wieczorem 2 czerwca oddziały 147. Regimentu Piechoty i kompanie Landszturmu zluzowały 48. Regiment Piechoty Landwehry na pozycjach frontowych. Nocny marsz na granicę niemiecką rozpoczął się natychmiast. O wschodzie słońca została ona przekroczona, radosne "Deutschland, Deutschland über alles" witało czarno-białe słupy graniczne.

Rano byliśmy już na kwaterach: Sztab regimentu i III. Batalion w Kiparren [Kipary], I. Batalion w Alt Werder [Ostrowy], a II. Batalion w Groß-Leschienen [Lesiny Wielkie].

Nasi mazurscy chłopi byli podejrzliwi i w ogóle nie byli gościnni. Najwyraźniej dobra wola przygranicznych mieszkańców była już zbyt często wykorzystywana przez częste przemarsze oddziałów. 3 czerwca był dniem odpoczynku regimentu. 4 czerwca, o 8:00 rano, bataliony wyruszyły i w palącym słońcu dotarły do stacji kolejowej Willenberg [Wielbark], skąd pociągi powiozły nas przez Ortelsburg do Gołdapi ...

„Wir wollen frei das Vaterland sehn

Oder zu glücklichen Vätern gehn.

Ja! Glücklich und frei sind die Toten!"

(Napis na jednym ze schronów).

Polegli i zaginieni żołnierze
48. Regimentu Piechoty Landwehry
(24.2.—2.6.1915),
czyli rejonie Przasnysz - Bandysie

 

Oficerowie:

Oberländer, Franz Feldwebelleutnant 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Schäfer, Adolf Leutnant 11. Kompania 27.2.1915 Przasnysz - zaginął

Schweizer, Gustav Leutnant 12. Kompania 25.2.1915 Przasnysz

Tiede, May Leutnant rezerwy 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Töpfer, Kurt Leutnant 2. Kompania 4.2.1915 Przytuły

Podoficerowie i żołnierze

Abraham, Wilhelm Wehrmann 1. Kompania 24. 2.1915 Drążdżewo

Ackermann, August Wehrmann 5. Kompania 9.3.1915 Krzynowloga

Adamski, Stanisław Wehrmann 5. Kompania 10.3.1915 Morawy

Ahrens, Hermann Wehrmann 1. Kompania 20.3. 15 Feldlazarett

Albrecht, Friedrich Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo

Anders, Adolf Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Arlt, August Landszturmista 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Barbknecht, Albert Unteroffizier Kompania Karabinów Maszynowych 25.2.1915 Przytuły

Bartel, Friedrich Wehrmann 4. Kompania 26.3.1915 Feldlazarett

Bartsch, Karl Gefreiter 2. Kompania 20.2.1915 Majk

Batze, Hermann Gefreiter 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Bauer, Hermann Gefreiter 8. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Baum, Gustav Gefreiter 2. Kompania 20.3.1915 Majk

Beeling, Richard Gefreiter 1. Kompania 18.3.1915 Feldlazarett

Berger, Alfred Unteroffizier 1. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Bernutat, Fritz Gefreiter 4. Kompania 27.2.1915 Przasnysz- zaginął

Beyersdorf, Johann Gefreiter 2. Kompania 10.3.1915 Borowa(?)

Biestoff, Otto Unteroffizier 4. Kompania 27.2.1915- zaginął - zmarł w rosyjskiej niewoli

Bild, Wilhelm Wehrmann 10. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Bischoff, August Wehrmann 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Bischoff, Franz Vizefeldwebel 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Blank, Georg Wehrmann 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Blümel, Rudolf Unteroffizier 2. Kompania 9.3.1915 Borowa (?)

Boehlke, Friedrich Ersatz Rezerwista 6. Kompania 22.3.1915 Rudisicta (?)

Boltz, Christian Gefreiter 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Boltze, Wilhelm Gefreiter 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo

Borchert, Otto Gefreiter 2. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Borsinski, Karl Wehrmann 2. Kompania 20.3.1915 Majk

Böhme, Ernst Ersatz Rezerwista 9. Kompania 9.3.1915 Krzynowloga

Braa, Otto Wehrmann 12. Kompania 20.3.1915 Majk

Breitkreuz, Otto Gefreiter 2. Kompania 5.3.1915 Feldlazarett

Bretag, May Landszturmista 12. Kompania 5.3.1915 Majk

Broddeutsch, Otto Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przasnysz

Burbaum, Franz Wehrmann 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Bußler, Eduard Gefreiter 2. Kompania 24.2.1915Przytuły - zaginął

Däbel, Hubert Wehrmann 1. Kompania 16.3.1915 Cierpięta

Dalimann Gerhard Wehrmann 2. Kompania 17.3.1915 Majk

Dam, Julius Gefreiter 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Dankmeyer, Karl Unteroffizier 12. Kompania 5.3.1915 Dębe Wielkie

Deinhardt, Fritz Unteroffizier 3. Kompania 12.3.1915 Feldlazarett

Deterling, Wilhelm Wehrmann 12. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Dinkert, Franz Unteroffizier 9. Kompania 10.3.1915 Feldlazarett

Ditrich, Wilhelm Wehrmann 4. Kompania 7.5.1915 Feldlazarett

Döring, Richard Unteroffizier 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Faber, Lorenz Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Feiertag, Paul Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Feldbinder, Hermann Gefreiter 2. Kompania 20.3.1915 Majk - zaginął

Fischer, Paul Landszturmista 3. Kompania 29.5.1915 - zaginął - zmarł w rosyjskiej niewoli

Fischer, Paul Ersatz Rezerwista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Frenkler, Heinrich Ersatz Rezerwista 2. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Friedrich, Wilhelm Wehrmann 2. Kompania 28.2.1915 Przytuły - zaginął

Friedrich, Camillo Gefreiter 9. Kompania 27.2.1915 Przasnysz- zaginął

Fromm, Gustav Wehrmann 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Fruböse, Wilhelm Landszturmista 9. Kompania 27.2.1915 Przasnysz - zaginął

Gäbler, Adolf Gefreiter 4. Kompania 27.2.1915 Przasnysz - zaginął

Gebauer, Franz Unteroffizier 2. Kompania 21.3.1915 Feldlazarett

Eeßner, Paul Wehrmann 9. Kompania 28.2.1915 Feldlazarett

Ginow, Theodor Wehrmann 1. Kompania 9.3.1915 Feldlazarett

Glade, Hermann Gefreiter 8. Kompania 24.2.14 Przytuły - zaginął

Glaza, Johann Wehrmann 1. Kompania 27.2.1915Przytuły - zaginął

Gliefe, Otto Landszturmista 11. Kompania 14.3.1915 Feldlazarett

Goffe, Wilhelm Wehrmann 8. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Görling, Paul Landszturmista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Gruber, Johann Schütze Kompania Karabinów Maszynowych 27. 3.1915 Orzyc-Szkwa

Grunzke, Karl Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Grünederg, Hermann Wehrmann 5. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Grüneberg, Franz Vizefeldwebel 8. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Grüning, (?) Gefreiter 5. Kompania 23.3.1915 Feldlazarett

Günther, Max Gefreiter 11. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga

Hagenoser, Ernst Ersatz Rezerwista 11. Kompania 27.2.1915 Przasnysz- zaginął

Hammerling,Gustav Ersatz Rezerwista 6. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Handrefe, Karl Wehrmann 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Hannemann, Hermann Wehrmann 3. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Hannemann, Hermann Wehrmann 9. Kompania 27.2.1915 Przasnysz- zaginął

Hartmann, Gustav Gefreiter 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Heinzei, Willi Vizefeldwebel 9. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Henschke, Reinhold Landszturmista 6. Kompania 8.4.1915 Feldlazarett

Henze, Johann Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Hese, Paul Wehrmann 4. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Hiller, Adolf Wehrmann 8. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Hoffmann, Julius Ersatz Rezerwista 2. Kompania 20.3.1915 Majk - zaginął

Hörricke, Paul Wehrmann 3. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Hundeck, Karl Landszturmista 6. Kompania 28.3.1915 Feldlazarett

Jänsch, Wilhelm Landszturmista 3. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Jeschke, Gustav Ersatz Rezerwista 7. Kompania 24.2.1915 Feldlazarett

Intering, Ernst Landszturmista 12. Kompania 5.3.1915 Slubowo

Juft, Wilhelm Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 - zmarł w rosyjskiej niewoli

Kachur, Martin Gefreiter 10. Kompania 27.2.1915 Przasnysz - zaginął

Kamin, Johann Landszturmista 9. Kompania 10.3.1915 Morawy

Kammerer, Eugen Wehrmann 5. Kompania 10.3.1915 Morawy

Kampa, Johann Wehrmann 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Kampfmeier, Karl Ochotnik 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Kapelle, Wilhelm Wehrmann 4. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Kettel, Theodor Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Ketz, August Gefreiter 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Kirlewski, Wilhelm Landszturmista 9. Kompania 10.3.1915 Morawy

Kirsch, Paul Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Klohn, Paul Wehrmann 11. Kompania 24.3.1915 Drążdżewo

Knöfler, Richard Wehrmann 11. Kompania 24.2.1915 Przasnysz

Kobilke, Georg Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Koglin, Louis Gefreiter 11. Kompania 13.3.1915 Feldlazarett

Könn, Hermann Unteroffizier 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Köplin, Wilhelm Landszturmista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Koppe, Hermann Gefreiter 4. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Koppe, Paul Wehrmann 4. Kompania 27.2.1915 Przasnysz

Korn, Johann Ersatz Rezerwista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Kosuch, Franz Wehrmann 10. Kompania 27.2.1915 Przasnysz

Krause, August Gefreiter 11. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga Mała

Krause, Gustav Wehrmann 5. Kompania 16.5.1915 Bandysie

Krause, Gustav Vizefeldwebel Kompania Karabinów Maszynowych 25.2.1915 Przytuły

Krech, Otto Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo

Kreisch, Ernst Wehrmann 12. Kompania 5.3.1915 Slubowo

Kriepel, Wilhelm Vizefeldwebel 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Krüger, Ernst Landszturmista 2. Kompania 20.3.1915 Majk

Krüger, Guftav Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Krüger, Guftav Landszturmista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Kuffa, Wladislaus Wehrmann 11. Kompania 13.3.1915 Feldlazarett

Kühne, Karl Wehrmann 11. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga

Kunitz, Willi Wehrmann 12. Kompania 17.3.1915 Budziska

Kupke, Karl Wehrmann 9. Kompania 15.3.1915 -zaginął - zmarł w rosyjskiej niewoli

Lack, Friedrich Wehrmann 7. Kompania 24.5.1915 Bandysie

Lakatsch, Friedrich Wehrmann 8. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Lehmann, Albert Wehrmann 7. Kompania 3.5.1915 Bandysie

Lehmann, Karl Wehrmann 6. Kompania 15.5.1915 Feldlazarett

Lemke, August Wehrmann 2. Kompania 26.2.1915 Przasnysz

Lemke, Gustav Schütze Kompania Karabinów Maszynowych 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Ley, Gustav Gefreiter 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Liebsch, Paul Gefreiter 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Liedke, Emil Wehrmann 2. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Linde, Rudolf Unteroffizier 4. Kompania 26.2.1915 Przytuły

Loff, Ernst Wehrmann 9. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Löffler, Wilhelm Landszturmista 7. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga

Loose, Ernst Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Lüloff, Hermann Wehrmann 1. Kompania 4.3.1915 Feldlazarett

Maiweg, Paul Unteroffizier 9. Kompania 3.5.15 Feldlazarett

Makowiak, Franz Landszturmista 12. Kompania 19.3.1915 zmarł w rosyjskiej niewoli

Mamuk, Max Wehrmann 12. Kompania 9.3. 15 Feldlazarett

Mann, Alfred Muszkieter 7. Kompania 22.5.1915 Feldlazarett

Manthey, Wilhelm Wehrmann 12. Kompania 9.3.1915 Przasnysz

Marg, Friedrich Landszturmista 1. Kompania 25.2.1915 Przasnysz

Marx, Willi Ersatz Rezerwista 9. Kompania 10.3.1915 Morawy

Mecklenburg, Adolf Ersatz Rezerwista 8. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Metas, Franz Wehrmann 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

MertinS, Friedrich Wehrmann 12. Kompania 31.3.1915 Feldlazarett

Messerlin, Alois Landszturmista 12. Kompania 25.2.1915 Przasnysz

Michalke, Martin Landszturmista 9. Kompania 25.2.1915 Przasnysz - zaginął

Mietzner, Karl Landszturmista 9. Kompania 25.2.1915 Przasnysz - zaginął

Millerkowsky, G. Wehrmann 3. Kompania 8.3.1915 Feldlazarett

Moritz, Otto Wehrmann 12. Kompania 25.2.1915 Feldlazarett

Morlow, Hermann Landszturmista 9. Kompania 10.3.1915 Morawy - zaginął

Modzinski, Alex Wehrmann 5. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga

Müller, Alfred Ersatz Rezerwista 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Müller, Franz Gefreiter 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Müller, Karl Unteroffizier 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Müller, Reinhold Unteroffizier 3. Kompania 25.2.1915 Feldlazarett

Nawokowitz, Friedrich Ersatz Rezerwista 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Noetzel, Ludwig Wehrmann 11. Kompania 12.3.1915 Feldlazarett

Noske, Hermann Wehrmann 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Ornowski, Christof Gefreiter 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Papenbrock, Gustav Landszturmista 6. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Papendick, Hugo Wehrmann 10. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Parpath, Hermann Wehrmann 10. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Pasedag, Otto Unteroffizier 10. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Pauligk, Eugen Wehrmann 10. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Persicke, Albert Wehrmann 4. Kompania 25.2.1915 Przasnysz- zaginął

Petz, Leopold Ersatz Rezerwista 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Pinn, Wichelm Landszturmista 5. Kompania 30.3.1915 Olszyny

Polzin, Franz Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Popin, Andreas Wehrmann 9. Kompania 24.2.1915 Przasnysz - zaginął

Pochte, Friedrich Wehrmann 9. Kompania 10.3.1915 Morawy

Preßer, Heinrich Unteroffizier 8. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Prestel, Kurt Landszturmista 6. Kompania 11.3.1915 Olszyny

Preuß, August Trainfld. 4. Kompania 4.4.1915 Feldlazarett

Preuß, Walter Schütze 1. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Priegnitz, Franz Wehrmann 11. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Rätz, Albert Wehrmann 4. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Randy, Georg Landszturmista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Redemann, Gustav Gefreiter Kompania Karabinów Maszynowych 20.3.1915 Majk

Renner, Gustav Gefreiter 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Reetz, Albert Unteroffizier 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Riefenberg, Julius Wehrmann 12. Kompania 17.3.1915 Budziska

Rietzau, Friedrich Vizefeldwebel 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Rose, Richard Gefreiter 2. Kompania 14.3.1915 Feldlazarett

Roßbach, Friedrich Wehrmann 2. Kompania 10.3.1915 Morawy

Rüschpler, Albert Wehrmann 1. Kompania 15.3.1915 Cierpięta

Rzock, Paul Landszturmista 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo

Schade, Friedrich Landszturmista 8. Kompania 25.5.1915 Bansysie

Schäfer, Albert Wehrmann 12. Kompania 11.3.1915 Feldlazarett

Scheuermann, Karl Landszturmista 10. Kompania 27.2.1915 Przanysz- zaginął

Schönher, Wilhelm Wehrmann 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Schöps, Berthold Wehrmann 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły - zaginął

Schott, Paul Unteroffizier 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Schulski, Karl Landszturmista 8. Kompania 9.3.1915 Krzynowłoga

Schulze, Hugo Wehrmann 1. Kompania 16.3.1915 Feldlazarett

Schwarz, Paul Wehrmann 5. Kompania 16.5.1915 Bandysie

Steenken, Gustav Ersatz Rezerwista 4. Kompania 15.3.1915 Feldlazarett

Steinig, Friedrich Wehrmann 1. Kompania 9.5.1915Feldlazarett

Stephan, Emil Wehrmann 1. Kompania 25.2.1915 Drążdżewo - zaginął

Teuchert, Christian Landszturmista 6. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Thillo, Paul Unteroffizier 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Thürmann, Richard Ersatz Rezerwista 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Twardzick, Paul Vizefeldwebel 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Ulbrich, Max Wehrmann 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Vielhöfer, Friedrich Wehrmann 2. Kompania 20.3.1915 Majk

Wagner, Otto Unteroffizier 2. Kompania 25.2.1915 Przytuły

Wagner, Robert Wehrmann 2. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Waldow, Heinrich Wehrmann 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Walley, Max Unteroffizier 7. Kompania 24.5.1915 24.2.1915 Przytuły

Waizendorf, Friedrich Wehrmann 8. Kompania 1.4.1915 Przytuły

Wardin, Hermann Wehrmann 4. Kompania 27.2.1915 Przasnysz

Weber, Kart Unteroffizier 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Wendorf, Fritz Gefreiter 3. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Wenzel, Karl Wehrmann 7. Kompania 24.2.1915 Przytuły

Werner, Willi Unteroffizier 12. Kompania 16.5.1915 Przytuły

Welzig, Friedrich Landszturmista ? Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Wieborny, Hermann Wehrmann 3. Kompania 7.5.1915 Drążdżewo

Winter, Karl Landszturmista 1. Kompania 25.4.1915 Drążdżewo

Wittkow, Gustav Wehrmann 1. Kompania 5.3.1915 Drążdżewo

Woitzeck, Wawzen Wehrmann 2. Kompania 24.2.1915 Przytuły - zaginął

Wollenberg, Willi Ersatz Rezerwista 1. Kompania 24.2.1915 Drążdżewo

Woschnitza, Albert Landszturmista 3. Kompania 16.3.1915 Cierpięta

Grób we wsi Bandysie, w którym spoczęli polegli 16 maja 1915:
Wehrmann: Krause, Gustav - 5. Kompania
Wehrmann: Schwarz, Paul - 5. Kompania