Czarnia II/Surowe – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Czarnia II/Surowe – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Czarnia – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim. Siedziba gminy to Czarnia.
Surowe – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Czarnia.

Cmentarz zadokumentowany w niemieckich archiwach jako Surowe.
Znajduje się jednak jeszcze w granicach sołectwa Czarnia przy drodze Myszyniec-Chorzele, jest to więc drugi z zapomnianych cmentarzy w sołectwie Czarnia (koło Myszyńca).

Cmentarz leśny o wymiarach około 27 x 28 m. Teren cmentarza jest nieznacznie wypiętrzony, a jego granice wyznaczone rowem, współcześnie mocno zniszczonym wkopami gospodarczymi. Od strony zachodniej rów i skraj nekropolii zniszczyły drogi leśne. Prawdopodobnie właśnie z tej strony znajdowało się wejście. Wnętrze cmentarza zostało całkowicie zatarte przez czas i prace związane z gospodarką leśną. Jak na innych podobnych nekropolach, groby przykryte były zapewne niskimi nasypami ziemnymi i oznakowane drewnianymi krzyżami z inskrypcjami. Rozplanowanie cmentarza jest nieznane. Z dokumentów z drugiej połowy lat 20. XX w. wiadomo, że cmentarz ogrodzony był drewnianym płotem z bramką. Groby były zarośnięte chwastami a napisy na krzyżach nieczytelne.
W 1933 r. ogrodzenie cmentarza już nie istniało, jednak nasypy mogił były w niezłym stanie.
Wg obecnie znanych dokumentów, brak jest danych o ilości pochowanych tam żołnierzy.

Cmentarz Czarnia II/Surowe – cmentarz zatarty i zapomniany przez władze oraz lokalną społeczność.
Cmentarz, gdzie spoczywają zapomniani żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki - 44km

Post przygotowany przy współpracy z dr Małgorzata Karczewska

   -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -
.
.

Myszyniec – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Myszyniec – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Myszyniec - niechciane dziedzictwo
Jakiś czas temu na stronie FB pojawił się post z albumem zdjęć https://www.facebook.com/pg/rowerem.wokol.ostroleki/photos/?tab=album&album_id=558819874644238
I pytaniem:
Gdzie na cmentarzu parafialnym w Myszyńcu spoczywa 71 żołnierzy poległych i zmarłych podczas I wojny światowej: 64 z armii niemieckiej i siedmiu z armii rosyjskiej.
Gdzie podziało się ich 49 mogił, pojedynczych i masowych, oznaczonych betonowymi, ponumerowanymi płytami betonowymi.

Na post mieliśmy spory odzew:
Dziękujemy Annie Parzych, Marcie Wojciechowskiej, Michałowi Andrzejczykowi i innym osobom, którzy nie zdążyli się nam przedstawić.

Co na ten moment wiemy.
Mogiły znajdowały się w północno-zachodniej ćwiartce cmentarza, na lekko wywyższonej ziemnej platformie.
Parę lat temu (wskazówki jednej z osób), na cmentarzu parafialnym pojawiła się ekipa z fundacji zajmującej się ekshumacją szczątków Niemców poległych w czasie II Wojny Światowej i zabrała takie szczątki z cmentarza.
Jak wspomina jednak druga osoba, polegli w czasie Wielkiej Wojnie, o których pytamy, pozostali.
Ponad 15 lat temu, w momencie poszerzania cmentarza parafialnego, Myszyniec pozbył niechcianego dziedzictwa.
Ponumerowane płyty nagrobne usunięto z grobów, groby zatarto, a miejsce sprzedano na kolejne pochówki.
Dziś cały ten teren pokryty jest nowymi nagrobkami, a szczątki poległych w czasie Wielkiej Wojny spoczywają wśród pochowanych w ostatnich latach.
Dzięki wymienionym wyżej osobom udało nam się odnaleźć część płyt nagrobnych wyrzuconych z cmentarza.

Na zdjęciach, niestety robionych w nieprzychylnych warunkach, widać dwie płyty.
Ułamaną płytę z numerem „1”
i całą płytę, przez to ciężką, niedającą się ruszyć na niestabilnej stercie odpadów, płytę z numerem 24 (zdjęcie robione pod słońce, także na zdjęciu numer bardzo słabo widoczny).
Odnaleźliśmy niezapomniane jednak miejsce spoczynku żołnierzy Wielkiej Wojny, odnaleźliśmy część płyt.

Pytanie,
czy Myszyniec jest gotów odzyskać utracone dziedzictwo?
Czy warto wydobyć „niechciane” płyty nagrobne ze sterty odpadów?
A jeżeli te płyty zostaną wydobyte, czy znajdzie się dla nich miejsce, „symboliczny grób”, a może je wywieź na inny cmentarz, gdzie nie będą się tych płyt wstydzić, gdzie jakaś pamięć o pochowanych w Myszyńcu przetrwa?

Lipniki IV – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Lipniki IV (pod kościołem) – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Jeden z czterech cmentarzy w Lipnikach.

Lipniki – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Łyse.
Relacja podróżnicza na groby wojenne z 1937.

„Ze wsi Friedrichshof (Rozogi) w Prusach Wschodnich samochodem przejechałem do polskiego miasta Myszyniec. Tu zatrzymałem się na noc w gospodzie, ponieważ grób mojego ojca w Lipnikach miałem odwiedzić dopiero następnego dnia. [...] Moim celem podróży jest jednak wieś Lipniki, oddalona o 15-18 km od Myszyńca. Nie można tam dojechać samochodem, ponieważ tylko ok. 3-4 kilometrowy odcinek tej trasy to droga utwardzona, reszta to piaszczysty trakt. Nawet wynajęty przeze mnie wóz konny miał problemy na trasie. Kiedy dotarłem do wsi Lipniki, najpierw odwiedziłem miejscowego księdza, który poprowadził mnie na groby.
50 Niemców i 2 Rosjan spoczywa w 2 rzędach grobów bezpośrednio przy kościele. Ponownie zauważyłem, że nikt nie stara się cokolwiek zrobić, by zachować miejsca spoczynku poległych. Brak jest krzyży, nikt nie zdobi kwiatami grobów. Administracja kościelna nie była wstanie mi udzielić informacji na temat, kto gdzie spoczywa. Tylko dzięki szczegółowemu opisowi położenia grobu mojego ojca, który posiadałem, ustaliłem miejsce jego spoczynku.
Odtworzyłem kurhan na grobie mojego ojca, postawiłem na nim krzyż i udekorowałem kwiatami, a następnie odwiedziłem inne groby.
Na 4 z nich znalazłem kamienie pamiątkowe, na których znalazłem imiona
A. Gerlach + 3.5.15,
R. Ortallo + 25.4.15,
M. Lutz + 2.7.15,
Na jednym z nich napis był tak zniszczony, że mogłem rozszyfrować tylko litery:
KRFRW Leorwut + 25.4.15.”
_________________________________________________
Z pism z 1937 i 1938 roku, które krążyły między urzędami a asystentem kryminalnym Benckert, którego ojciec spoczywa na tym cmentarzu,
można jeszcze znaleźć taką informację o cmentarzu:
Według listy grobów wojennych: 51 niemieckich żołnierzy zostało pochowanych w 41 pojedynczych, 2 podwójnych i 2 zbiorowych grobach na cmentarzu w Lipnikach, powiat Ostrołęka. W jednym z licznych pism dokładnie jest opisane, że chodzi o cmentarz pod kosciołem.
_________________________________________________
Według tych notatek mamy więc 5 nazwisk żołnierzy, którzy tam spoczęli.
A. Gerlach + 3.5.15
to
Alois Gerlach – z Fuhrbach, Duderstadt - 3 Kompania 249 Rezerwowego Regimentu Piechoty
R. Ortallo + 25.4.15,
to
Robert Ortallo – z Forbach (Lotaryngia) - 12 Kompania 249 Rezerwowego Regimentu Piechoty
M. Lutz + 2.7.15
to
Michael Lutz – z Onatsfeld, Aalen - 8 Kompania 249 Rezerwowego Regimentu Piechoty
KRFRW Leorwut + 25.4.15
to
ochotnik Leopold Witt – z Ludwigshafen - 3 Kompania 249 Rezerwowego Regimentu Piechoty
oraz
Hermann Benkert (Benckert) – z Neukölln - 4 Kompania 249 Rezerwowego Regimentu Piechoty
_________________________________________________
Lipniki IV – cmentarz zapomniany, nieczytelny na powierzchni, gdzie spoczęli żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki – 33 km.

Post powstał przy współpracy z Małgorzata Karczewska

 -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -
.
.

Czarnowo/Kaszewiec II – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Czarnowo/Kaszewiec II – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Czarnowo – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Goworowo.
Kaszewiec – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Różan .

Cmentarz skrył się w cieniu większego cmentarza, o którym władze pamiętają, który jest pielęgnowany. Cmentarz Czarnowo/Kaszewiec II znajduje się ledwo 150m od cmentarza Kaszewiec I (choć właściwie powinienem większy cmentarz nazywać Czarnowo/Kaszewiec I).
Otóż oba cmentarze choć położone są blisko wsi Kaszewiec, to jednak administracyjnie znajdują się i podlegają pod inny powiat, inną gminę, inne sołectwo.
Cmentarz Czarnowo/Kaszewiec II od cmentarza Czarnowo/Kaszewiec I dzielą wąwozy i linie dobrze zachowanych okopów. Znajduje się on bliżej szosy.
Jego wymiary w to ok 20x15m.
Znajduje się tam minimum 9 rzędów grobów jednostkowych i zbiorowych, kopce grobów są dobrze czytelne.
Liczba pochowanych wg aktualnie posiadanych dokumentów, nieznana.
Podobnie jak większy cmentarz, ogrodzony był betonowymi słupkami przewiązanymi łańcuchem.
Łańcuch już „zniknął”, jak i większość słupków.
Wg dostępnej dokumentacji, teren cmentarza był remontowany w okresie II Wojny Światowej.

Cmentarz Czarnowo/Kaszewiec II – cmentarz zapomniany przez władze, brak śladów zniczy, czyli nie ma także on swoich opiekunów. Cmentarz, gdzie spoczywają zapomniani żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki - 30km

 -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -
.
.

Szafranki – Cmentarz z I Wojny Światowej

Szafranki (gm. Tykocin) – Cmentarz z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Szafranki – wieś w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Tykocin.

Poniżej tekst z książki: „Sto lat będą trwać bez opieki niczyjej… „
Autorstwa Małgorzata Karczewska.

... Cmentarz wojenny znajduje się na południowo-wschodnim skraju wsi, około 100 za zabudowaniami, w lesie. Krótszy bok jest równoległy do drogi gruntowej z Szafranek do wsi Łazy Duże i Słomianka.
Nekropolii już w momencie założenia nadano rangę cmentarza honorowego, ze względu na znaczną liczbę pochowanych tutaj poległych. Ogółem, spoczywa tutaj 673 żołnierzy: 336 z armii niemieckiej i 337 z armii carskiej .
Cmentarz rozmieszczono na planie prostokąta o wymiarach 60/61,5 x 25/27,5 m. Granicę stanowi wydatny wał dochodzący do 127 cm wysokości i 550 cm szerokości. Rów o szerokości 150 cm i około 40 cm zachowanej głębokości biegnie jedynie wzdłuż północno-zachodniej krawędzi nekropoli. Rozplanowanie cmentarza zostało starannie zakomponowane. Główną oś stanowi aleja równoległa do dłuższych boków nekropolii. Prowadzi ona od wejścia znajdującego się od strony drogi gruntowej, w północnej części cmentarza. Po obu jej stronach znajduje się dwadzieścia (w części na wschód od alei) lub dziewiętnaście (w części na zachód od alei) mogił zbiorowych o długości od 750 do 900 cm każda. Mogiły mają szerokości od 180 do 200 cm. Ich układ jest symetryczny. W części zachodniej, w miejscu gdzie powinna znajdować się siedemnasta mogiła, teren jest płaski, pozbawiony nasypu. Być może, w ten sposób symbolicznie podkreślono część cmentarza, w której pochowano poległych oficerów. O tym, że w południowo-zachodniej części nekropolii znajdują się groby oficerskie wspominał mieszkaniec Szafranek . Dwie mogiły: dwudziesta w części zachodniej i ósma w części wschodniej zostały podzielone na mniejsze groby. Statystycznie, w jednej mogile zbiorowej powinno spoczywać około 17-20 poległych żołnierzy.
Obecnie, nasypy mogił wzniesione z luźnego piasku są częściowo zatarte. Najlepiej czytelne, o zachowanej wysokości około 40 cm są te położone w południowej części cmentarza.
Cmentarz honorowy w Szafrankach został założony wiosną 1916 r. W pamięci mieszkańców Szafranek przetrwały wspomnienia o tym wydarzeniu . Matka jednego z nich, pracowała przy sypaniu wałów cmentarza. Opowiadała synowi, że poległych żołnierzy przywożono do Szafranek z ekshumowanych polowych mogił ze znacznego obszaru, najdalej spod Wizny. Odzież na zwłokach była przeszukiwana przez specjalnych urzędników. Szukano dokumentów i innych przedmiotów pomagających w identyfikacji poległych. Odnalezione rzeczy były zabierane. Ciała owinięte w białe płótno, układano jedno przy drugim, w mogiłach zbiorowych, głowami w kierunku południowym. Przy wejściu, w północnej części cmentarza pochowani zostali żołnierze armii carskiej, w głębi – żołnierze armii niemieckiej.
Karol Nowacki z Szafranek wspomina: „Nad grobami nasypane było, na grobach krzyże, koniecznie musiały być dębowe, koniecznie dębowe. Napisy były na nich wypalane, czarne, litery bardzo duże, aż z daleka było widać, aż z drogi. Napisy na tych poprzecznych ramionach. Na jednej mogile tak od dróżki w jedną i drugą stronę to po kilka krzyży było, nawet 4-5. Krzyże były duże, ale największe, tak około metra to tam dalej, na grobach, gdzie oficerowie leżeli” . Wiadomo też, że teren cmentarza był ogrodzony metalową siatką rozpiętą na betonowych słupkach.
Już w okresie międzywojennym nekropola zaczęła popadać w ruinę. Teren cmentarza był miejscem zabaw dzieci, które używały wysokich krzyży do zabaw w jazdę na koniu; wypasano też tam bydło. Motyw dziecięcych zabaw, na które przyzwalali, a przynajmniej nie zabraniali dorośli pojawia się zarówno we wspomnieniach mieszkańców, jak też w dokumentach z okres międzywojennego. W 1925 r. w notatce o stanie nekropolii zapisano, że wał otaczający cmentarz jest częściowo uszkodzony, nasypy mogił rozmyte, wiele z nich jest nieczytelnych. Ze względu na fakt, iż cmentarz jest położony tuż przy wsi, służy „jako plac zabaw dla dzieci, a czasami także jako pastwisko” . Dwa lata później sporządzona została krótka notatka o rozpoczęciu prac remontowych tej nekropolii.
Latem 1930 r. przedstawiciele Poselstwa Niemieckiego w Warszawie wizytowali kolejny raz cmentarz w Szafrankach. Powodem była próba nawiązania współpracy pomiędzy stroną niemiecką reprezentowaną przez VDK a białostockim Urzędem Wojewódzkim w zakresie remontów cmentarzy wojennych. Nie wiadomo jednak, czy podjęto wówczas prace remontowe na tym cmentarzu.
Mieszkańcy Szafranek wspominają, że podczas okupacji hitlerowskiej w czasie II wojny światowej musieli porządkować teren cmentarza. Głównym zadaniem było uczytelnienie zarysów mogił oraz alejek i przejść pomiędzy grobami, a także nadsypanie kopców mogił . W okresie powojennym cmentarz pozostawał zapomniany przez władze, mimo kilkukrotnych zgłoszeń ze strony mieszkańców wsi. ...

Odległość od centrum Ostrołęki – 82km

-Film z cmentarza zamieszczony na FB. -

.
.

Płoszyce – Cmentarz z I Wojny Światowej

Płoszyce – Cmentarz z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Płoszyce – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Lelis.
Cmentarz zlokalizowany niedaleko głównej drogi prowadzącej do wsi Grale.

Niewielki (niecałe 3 ary) cmentarz leśny (Waldfriedhof).
Granice wyznaczone dobrze zachowanym rowem i niskim wałem ziemnym powstałym podczas kopania rowu i odrzucania piasku na zewnątrz. Rozplanowanie cmentarza niemal całkowicie zatarte. Jedynie w zachodniej części czytelna jest wypiętrzona platforma, prawdopodobnie wydzielona część nekropolii. Mogiły nieczytelne, zatarte.

Część cmentarza została zajęta przecinką pod linię energetyczną. Pojazdy nadzoru sieci zniwelowały na tym odcinku wał i nieznacznie zatarły rów. Być może właśnie tam znajdowało się wejście na cmentarz.

Dokumenty z okresu międzywojennego wzmiankują cmentarze wojenne na gruntach wsi Grale. Są one jednak wyrywkowe i na tym etapie rozpoznania nie można stwierdzić czy dotyczą tego cmentarza.
Brak danych o ilości pochowanych tam poległych.

Płoszyce – cmentarz zapomniany,
gdzie spoczywają żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki – 24 km.

 -Film z cmentarza zamieszczony na FB. -
.
.

Nakły – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Nakły – Cmentarz z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Nakły – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Olszewo-Borki. Do 1936 roku miejscowość była siedzibą gminy Nakły.

Cmentarz zlokalizowany przy głównej drodze.
Wykorzystano przydrożny krzyż, by pochować poległych żołnierzy, którzy padli podczas letniej ofensywy niemieckiej (w lipcu 1915 roku).
Rozmiary cmentarza minimum 11x6 m.

Ilość pochowanych, co najmniej 9 żołnierzy.
Z pocztówki udało się odcyfrować część nazwisk:

Franz Schabram (z Olsztyna), z 6 Kompania - Infanterie-Regiments Nr. 150
(1 Warmiński - 150 Regiment Piechoty).
- o tym regimencie często pisałem w postach.

Unteroffizier Franz Rettig (z Fałkowic pod Opolem), z 6 Kompania - Füsilier-Regiment Graf Roon (Ostpreußisches) Nr. 33
(WschodnioPruski – 33 Regiment Fizylierów)

oraz prawdopodobnie:
Otto Druse – z Armierungs-Bataillon Nr. 107 (brak danych w archiwach)

O cmentarzu niełatwo jest zdobyć informacje od mieszkańców w pobliżu cmentarza.

Nakły – cmentarz zapomniany, gdzie spoczywają żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki – 8 km.
Za współpracę w opracowaniu tego cmentarza podziękowania kieruję do:
Grzegorz Cholewa
Michał Ptak