Lewa flanka, część 16: Pod Ostrołęką

 

2. Ermländisches Infanterie-Regiment Nr. 151

151. Regiment Piechoty (2. Warmiński)

Fragmenty historii którą napisał

Oberleutnant w stanie spoczynku Plickert Heinrich (adiutant Regimentu)

Tłumaczenie i opracowanie: Jacek Czaplicki

 

 

W połowie lipca miała ruszyć nowa ofensywa, a oddziały regimentu miały opuścić okopy i wziąć udział w natarciu. Ofensywa ta, to początek fazy walk, w których regiment niestety nie miał szans na zdobycie nowych laurów jako zwarta formacja pod jednym dowódcą. Niekorzystny stosunek sił, w którym Rosjanie dysponowali dużo liczniejszymi jednostkami, zmusił dowództwo do rozczłonkowania 151. Regimentu Piechoty, jak i innych na froncie, by wzmocnić batalionami siłę innych regimentów.
Minęły prawie cztery tygodnie, zanim regiment został ponownie scalony jako jedna formacja. W tym czasie (do dnia 16 lipca 1915) sztab regimentu oraz II. Batalion/151 pozostał w starym sektorze wzmocniony przez Landszturm Batalion „Saarbrücken” oraz 9. Regiment Piechoty Landszturmu. Wydzielony z regimentu I. i III. Batalion/151 oraz Kompania Karabinów Maszynowych już w dniu 9 lipca 1915 r. pomaszerowały przez wieś Krukowo (znajdującą się 20 km od Myszyńca) do wsi Olszewka, gdzie podporządkowano je 2. Dywizji Piechoty.

 

Zakątek rekreacyjny w Myszyńcu. Obraz wykonany przez żołnierza R. Gruszkę

 

 

Sztab oraz II. Batalion/151 w okresie od 9 lipca do 4 sierpnia 1915 r.

Rankiem 16 lipca 1915 r. patrole wysłane w kierunku wroga wykryły, że rosyjskie okopy są puste. Była to okazja, by II. Batalion/151 oraz inne oddziały tego sektora, którymi dowodził Oberstleutnant Hupfeld, ruszyły się z zajmowanych przez kilka miesięcy pozycji i przyłączyły się do wielkiej ofensywy w kierunku mocno ufortyfikowanej nieprzyjacielskiej linii obrony na rzece Narew. Wieczorem, II. Batalion/151 zajmuje już pozycje w pobliżu i na południe od Kadzidła. Dopiero na drodze do wsi Brzozówka, 5. Kompania/151 natknęła się na okopanych Rosjan. 17 lipca 1915 r. II. Batalion/151 ruszył na nieprzyjaciela obsadzającego linię obrony Brzozówka-Tatary, gdzie naprzeciw Rosjan obsadzono pozycje i utrzymano je do 19 lipca, stale nękając patrolami siły nieprzyjaciela.
Kiedy zauważono odwrót Rosjan w kierunku południowo-wschodnim, II. Batalion/151 o godzinie 10:30 rano ruszył przez wsie Długi Kąt – Lelis - Durlasy na południe.
Przy południowym skraju wsi Białobiel (3 km na północ od Ostrołęki) 7. Kompania/151 maszerująca w czołówce dostała się pod ogień artyleryjski z pozycji na południe od Narwi. Ale kompania przedarła się do przodu i wieczorem zajęła pozycje na linii wieś Muszyństwo - wzgórze 99 (1 km na północny wschód od Muszyństwa). Patrole, które nocą ruszyły przez bagniste łąki w kierunku rzeki Narew, dostrzegły wroga na wschód od Ostrołęki po południowej stronie rzeki, a także na rozbudowanych pozycjach obrony w Ostrołęce po tej stronie rzeki.
Do 23 lipca 1915 r. osiągnięta linia została rozbudowana o wszelkie środki obrony, gdyż ogień artylerii nieprzyjacielskiej wszystkich kalibrów zwiększał się coraz bardziej, co powodowało coraz większe straty. W tym samym czasie, przy pomocy przydzielonych oddziałów pionierów, budowano tratwy z drewnianych belek i płótna oraz promy z beczek do zamierzonej przeprawy przez Narew.

W nocy 23/24 lipca przygotowane środki przeprawowe dla 5. i 8. Kompanii/151 zostały podciągnięte nad samą rzekę. Udało się je również dociągnąć do samej wody, jednak, gdy tratwy zaczęto wodować, Rosjanie otworzyli ogień do niemieckich oddziałów z południowego brzegu i z placówek na brzegu północnym. Wróg zapalił reflektory. Intensywny ogień piechoty, karabinów maszynowych oraz ostrzał artyleryjski uderzył w tratwy pływające na rzece. Nakryte przez wroga oddziały przeprawowe musiały zawrócić na brzeg. Z wielkim trudem udało się sprowadzić rannych w bezpieczne miejsce. Zginął jeden Vizefeldwebel oraz Unteroffizier, zaś jeden Unteroffizier i ośmiu żołnierzy zostało rannych.

Mimo dużej czujności wroga, batalion nie dał się powstrzymać przed kolejną próbą przeprawy podjętą wcześnie rano 27 lipca 1915 r. Ale znów wściekły ogień wroga uderzył w szeregi oddziałów tuż po obsadzenie tratw i pokrzyżował im plany. Tylko nielicznym żołnierzom z 7. Kompanii/151 na jednej z traw porwanej przez silny prąd, udało się dotrzeć na drugi brzeg. Ale mały, osamotniony oddział nie mógł nic zdziałać przeciwko liczniejszemu wrogowi obsadzającemu umocnione pozycje. Ukryli się więc blisko brzegu, w gąszczu młodych wierzb. Dopiero po zapadnięciu zmroku, niezauważeni wrócili na południowy brzeg.

We wspomnieniach Muszkieter Barth z 7. Kompanii/151 napisał:

… wieczorem tego samego dnia patrol ochotników miał udać się nad rzekę i przeprawić się, aby sprawdzić, czy Rosjanie nadal zajmują twierdzę [Ostrołękę]. Zgłosiłem się ja wraz z czterema innymi towarzyszami z mojej kompanii. Po zapadnięciu kompletnej ciemności, powoli podkradliśmy się nad sam brzeg rzeki. Omówiliśmy tam najlepszy sposób przeprawy przez rzekę. Postanowiłem być pierwszym, który przepłynie rzekę. Już w połowie rozebrany, musiałem się wstrzymać na chwilę, gdyż z drugiej strony rzeki dotarły odgłosy rozmowy. Najwyraźniej był to rosyjski patrol. Zachowaliśmy spokój i mieliśmy nadzieję, że rosyjski patrol będzie chciał się przeprawić, a wtedy moglibyśmy ich przechwycić.

Nic takiego jednak się nie wydarzyło.

Teraz, gdy już wiedzieliśmy, że brzeg po drugiej stronie jest nadal w rękach Rosjan i że cel naszej wyprawy został spełniony, wróciliśmy na swoje pozycje.

Dowodzona przez Leutnanta rezerwy Bylda 7. Kompania/151 stacjonowała w opuszczonym gospodarstwie rolnym. Ku naszemu miłemu zaskoczeniu, rolnik zostawił na gospodarstwie cały swój żywy inwentarz – a nie jak zwykle zdarzało się w tym regionie pszczoły, których nie dało się jak zabrać - i tak spędziłem tam kilka cudownych dni, jak na czas trwającej wojny. Tak długo jak starczyły zapasy, na obiad zawsze był kurczak lub gęś. W każdym razie, nie mogliśmy pozwolić, aby biedne porzucone zwierzęta umarły z głodu.

27 lipca 1915 r., około godziny 2:00 w nocy, pierwsza grupa z drugiego plutonu otrzymała rozkaz przeprawienia się tratwą przez Narew. Wyruszyliśmy bardzo szybko. Nasi towarzysze patrzyli na nas z dziwnym uśmiechem, na wpół współczującym, może myśleli, że już nigdy nie zobaczą nas żywych, a na wpół z zazdrością w oczach, prawdopodobnie ten czy tamten chciałby być w grupie wypadowej. Nie mieliśmy czasu długo się tym przejmować i zanieśliśmy płócienną tratwę do rzeki. Zostaliśmy jednak nakryci bardzo szybko, wcześniej niż mogliśmy sobie tego życzyć, co było dowodem na to, że mamy do czynienia z czujnym wrogiem. Od razu zaczęła się tam strzelanina. Może i zawahaliśmy się na sekundę, ale nie pozwoliliśmy sobie, aby to nam przeszkodziło w wykonaniu zadania.

Pozwoliliśmy, by tratwę porwał prąd, a my trzymając się jej byliśmy zanurzeni po pierś w wodzie. Przeprawa okazała się dość trudna, zwłaszcza gdy dotarliśmy na środek rzeki. Ze względu na silny prąd spowodowany zakrętem w korycie rzeki, musieliśmy dołożyć wszelkich starań, aby utrzymać się przy naszej prymitywnej tratwie, wystawieni na gwałtowny ostrzał Rosjan. Ale szczęśliwie dotarliśmy na brzeg. Musieliśmy tam zostawić dwóch ludzi, ponieważ na tratwie nie było wystarczająco dużo miejsca, a jej stan nie pozwalał na tak duże obciążenie. Ci dwaj zaczekali tam, aż ja i Unteroffizier Stopka wróciliśmy po nich, kolejny raz dokonując niebezpiecznej przeprawy.

Druga grupa naszego plutonu miała podążać za nami i dać nam wsparcie, ale dotarła tylko do brzegu. Dwóch żołnierzy padło zabitych, dwóch innych było rannych. Pozostali okopali się dziesięć metrów od rzeki.

Przez cały dzień byliśmy pod nękającym ostrzałem artyleryjskim. Słyszeliśmy głos obserwatora rosyjskiej artylerii nakierowującego ostrzał, ale mimo sporych starań nie mogliśmy go zlokalizować. Przed nami, z lewej i prawej strony oraz za nami eksplodowały gejzery, ale nie robiły nam żadnych szkód. Kilka razy prawie nas pogrzebano żywcem. Piaszczyste, strome zbocze rzeki, pod którym leżeliśmy, zawalało się na skutek uderzeń ciężkich pocisków. Ryliśmy jak krety i za każdym razem udało nam się wydostać na wierzch. Nie mieliśmy ani jedzenia, ani picia, a te kilka papierosów, które przeprawiły się z nami, było doszczętnie przemoczonych i mimo czułych starań nie chciały się palić.

Wieczorem powinniśmy wracać. Nie mogliśmy już korzystać z naszej tratwy, bo oczywiście została rozerwana na strzępy i naprawa byłaby dla nas niebezpieczna. Jak tylko podnieśliśmy trochę głowy, wokół uszu gwizdały kule. Towarzysze naszej kompani zbudowali nową tratwę, która została zwodowana około godziny 20:00. Pomimo ich najlepszych starań, nie udało im się do nas dotrzeć. Gdy tylko dotarli na środek rzeki, nurt poniósł tratwę. Prawdopodobnie był to rezultat wadliwej konstrukcji. W końcu Gefreiter Kaßler przepłynął z liną, przy pomocy której mieliśmy przeciągnąć do nas tratwę. Ciągnęliśmy z całych sił. Tratwa ratunkowa była już w zasięgu ręki, kiedy zerwała się lina i padliśmy na nasze cztery litery. Gefreiter Kaßler podjął drugą próbę. Wynik: ten sam! Trzecia próba była bardziej udana.

W międzyczasie robiło się coraz jaśniej. Najwyższy czas, żebyśmy w końcu się stąd wyrwali. Unteroffizier Stopka postanowił, że musimy popłynąć wpław. Dla mnie też pływanie wydawało się bardziej bezpieczne od użycia kruchej tratwy. Pomogliśmy usadowić się na niej trzem żołnierzom, którzy nie umieli pływać oraz załadowaliśmy nasze karabiny i sprzęt Unteroffiziera Stopki. Żołnierze na tratwie kucali, a woda sięgała im aż po brzuchy. Po odpłynięciu tratwy rozebrałem się i spakowałem starannie cały swój sprzęt, z zamiarem, że później wrócę po niego na lepszej tratwie. Na nasze pozycje dotarłem szczęśliwie w stroju Adama.

Ale! Żołnierz planuje - a sztab generalny wydaje rozkazy! Niedługo potem nadszedł rozkaz wymarszu, więc musiałem porzucić swoje rzeczy. Maszerowałem skromnie ubrany, ale w dobrym humorze, wiedząc, czeka na mnie i moich towarzyszy Krzyż Żelazny albo awanse. Nasz adiutant batalionu Leutnant Hess, poinformował nas, że byliśmy pierwszymi z 37. Dywizji Piechoty, którzy przeprawili się przez Narew. . . ."

 

Kompanie, które tamtego dnia dotarły na brzeg rzeki i spędziły cały dzień pod ciężkim ostrzale artyleryjskim, zostały wieczorem wycofane na swoje dawne pozycje. Ten dzień kosztował batalion siedmiu zabitych i osiemnastu rannych.

30 lipca 1915 roku wcześnie rano batalion został zluzowany przez część 9. Regimentu Piechoty Landszturmu. W upalnym lipcowym słońcu oddziały regimentu pomaszerowały szerokim łukiem wokół Ostrołęki przez Antonie - Białobrzeg Bliższy - Żebry Chudek do wsi Stepna Michałki.

Tam żołnierze stanęli na biwak, a Batalion/151 dostał się pod komendę I. Korpusu Armii. Następnego dnia wyruszył przez Żebry i Kołaki w kierunku rzeki Narew. Batalion przeprawił się przez rzekę po zbudowanym moście między Kołakami a Lipianką, w połowie drogi między Różanem a Ostrołęką, dzień po tym, jak regimenty 2. Dywizji Piechoty, a szczególnie Fizylierzy, wymusili przeprawę w tym miejscu. Wieczorem batalion stanął obozem na południe od Lipianki.

W dniu 31 lipca o godzinie 6.00 rano Hauptmann Kramme, na rozkaz dowódcy 2. Dywizji Piechoty, poprowadził II. Batalion/151 na skraj lasu, 500 m na północny wschód od wsi Cisk (14 km na południe od Ostrołęki). Patrole oficerskie zauważyły, że zalesione wzgórza na północny wschód od wsi są zajęte przez wroga. O godzinie 11:00, II. Batalion/151 wraz z podporządkowanym mu Batalionem „Krohne” [III. Batalion 33. Regimentu Fizylierów] otrzymał rozkaz zajęcia pozycji wroga. Część jednostek z 54. Dywizji Piechoty, które już dotarły w ten rejon, miało wesprzeć atak kierując się bardziej na południe, na Żabin.

Kompanie 7., 5. i 8. na pierwszej linii, Batalion/33 po lewej, ruszają do ataku. Mimo silnego ostrzału z lewej flanki, ze wzgórza 107 znajdującego się północny wschód od Lipianki, atak batalionu idzie dobrze. O godzinie 14:00 kompanie zdobywają rosyjskie pozycje. Okopy wypełnione są rannymi i martwymi Rosjanami. Wzięto 80 jeńców - reszta uciekła. Łup w postaci karabinów, amunicji i sprzętu jest duży. Leutnant rezerwy Bernsau [Alfred] wraz z 16 podoficerami i muszkieterami padł na polu bitwy, 47 naszych rannych zostaje odprowadzonych do punktów opatrunkowych.

 

W nocy wysunięte oddziały utrzymywały kontakt z wrogiem, który wycofał się w okolice torów kolejowych prowadzących na południe od Ostrołęki. Jeszcze w nocy 1 sierpnia 1915 r. przyszedł rozkaz:

„Naciskać mocno! Atakujcie!"

Dobrze ukierunkowany, zacięty ogień z kilku baterii ścigał II. Batalion/151, gdy o świcie 1 sierpnia, zgodnie z rozkazem rozpoczęto atak na wykryte pozycje wroga w dworku Gierwaty i na wzgórzu 106 na północ od niego. Kompanie mocno obrywały i musiały kilkakrotnie zmieniać swoje pozycje. To samo działo się z oddziałami 33. Regimentu Fizylierów po prawej stronie.

A w miarę jak kompanie rozwijają się i przystępują do ataku, na ich drodze staje wściekły ogień piechoty i karabinów maszynowych z nasypu kolejowego i krawędzi lasu. Poszczególne plutony bardzo powoli posuwają się do przodu. Trwa ciężka walka o każdą piędź terenu. Przy zaciekłych walkach, tylko kilka grup przed zmrokiem dociera do nasypu kolejowego. 46 podoficerów i żołnierzy padło martwych lub rannych. Leutnant Kleindienst przejmuje dowództwo nad 6. Kompanią/151, gdy Hauptmann rezerwy Quassowski zostaje ranny.

Nawet w nocy ostrzał wroga nie ustaje. Wzrasta do nadzwyczajnej siły, gdy 2 sierpnia wczesnym rankiem, jak tylko słońce wyłoniło się z porannej mgły, Hauptmann Kramme ponownie podrywa swoje kompanie przeciwko zaciekle broniącemu się wrogowi.

Ale cała odwaga i męstwo są daremne. Nawet 1. Kompania/151, która przybyła razem z III. Batalionem/151 w ten rejon i została wysłana jako wsparcie na północnym skraju natarcia, aby wesprzeć II. Batalion/151 nie pomaga odniesieniu sukcesu. Rosjanie dzielnie bronią swojej skóry. Zadają atakującym coraz dotkliwsze straty, ponieważ wciąż mają liczne oddziały na północnej flance, które stanowią zaplecze formacji blokujących niemiecki przyczółek nad Narwią [pod Kamianką]. Zachodzące słońce oznajmia, że kosztem 10 zabitych i 83 rannych w ciężkich walkach zdobyto tylko 300 m terenu.

Znowu noc mija pod ciągłym ostrzałem. Po prawie czterdziestu ośmiu godzinach walk, kompanie leżą na zaroszonej łące. Tylko podniesiona podpórka karabinu zapewnia prowizoryczną ochronę przed ostrzałem z linii wroga i odłamkami.

Tak jak dzień wcześniej nie można podciągnąć kuchni polowych, więc wybieramy ostatnie kawałki pieczywa z chlebaka.

Zbliża się 3 sierpnia! Rosnący ostrzał wroga znów szaleje nad żołnierzami gotowymi do skoku. Ale daje się zauważyć, że wróg coraz bardziej skupia się na naszych tyłach. Niemiecka artyleria potężną nawałą włącza się do gry i idealnie wpasowuje się w poranną melodię. Natężenie tego koncertu wzrasta. Generalleutnant von Falk, dowódca 2. Dywizji Piechoty, ściągnął wszystkie dostępne baterie. Chce pomóc 151-szej, która tak dzielnie pomagała jego dywizji wypierać wroga na flance. Chce rozbić rosyjskie linie obrony, które nadal utrzymują się na kierunku do rzeki, a tym samym przerwać pierścień wokół okrążonego przyczółka nad Narwią.

Tam czekają na to wycieńczeni walką wspaniali żołnierze. Musimy pokonać grających mam na nosie Panjes, musimy iść na całość, nie ma co czekać aż błoto z dotychczasowych trudów zleci z naszych szarych mundurów. Ale i Rosjanie nie czekają bezczynnie. Ostrzeliwują nas ze wszystkiego co mają pod ręką i nie oszczędzają amunicji. Oni dobrze wiedzą jakie będą koszta, gdy stracą te pozycje. Ale wkrótce ich ostrzał słabnie. Niemiecka artyleria ucisza rosyjskie baterie jedna po drugiej.

 

Nadchodzi czas, by w końcu zaatakować Rosjan formacjami piechoty. Gdy Hauptmann Kramme daje sygnał o 12:00 w południe, w szeregach piechoty rozchodzi fala ulgi. Batalion rusza do przodu! Kompanie 151. Regimentu, wsparte kompaniami 33-ciej po prawej stronie, wyrzucają wroga z trzech linii okopów, z jednej po drugiej. Dalej po prawej stronie wchodzi do walki III. Batalion/151, który również mocno brnie do przodu.

Nasyp kolejowy i mocno rozbudowane linie obrony na nim dostają się w ręce Niemców. Jeszcze około 2 km na wschód od nasypu kolejowego kompanie gonią uciekających Rosjan. Uchwycono cztery karabiny maszynowe i 780 rozbrojonych jeńców. Ale kolejne straty osłabionego już batalionu są stosunkowo wysokie. 29 podoficerów i żołnierzy, w tym Leutnant rezerwy Hoffmann, legło na polu bitwy. 95 rannych leży w kałużach krwi. Batalion Bischofsburger, po prawie 70 godzinach zaciekłych walk jest na granicy wyczerpania. Wszyscy marzą o odpoczynku. I tak właśnie się staje, gdy późnym wieczorem batalion zostaje zluzowany przez oddziały 83. Dywizji Piechoty i maszeruje przez wieś Borawe do obozu w Czarnowcu (5 km na południe od Ostrołęki).

Następnego dnia po wypoczynku batalion jest gotowy do nowych walk razem z III. Batalionem/151.

 

Lewa flanka, część 15: Gierwaty

Füsilier-Regiment Graf Roon (Ostpreußisches) Nr. 33

33. 𝖂𝖘𝖈𝖍𝖔𝖉𝖓𝖎𝖔𝖕𝖗𝖚𝖘𝖐𝖎 𝕽𝖊𝖌𝖎𝖒𝖊𝖓𝖙 𝕱𝖎𝖟𝖞𝖑𝖎𝖊𝖗𝖔𝖜 𝕲𝖗𝖆𝖋 𝕽𝖔𝖔𝖓

Fragmenty historii którą napisał

Prof. Leo Liedtke, major w stanie spoczynku tegoż regimentu

Tłumaczenie i opracowanie: Jacek Czaplicki

 

Walki na południe od przyczółku po Kamianką

Opisane walki na przyczółku pokazują, że osiągnięcie pożądanego celu operacyjnego, czyli forsownie rzeki i przebicie się przez front przeciwnika jest w tym momencie możliwe tylko przy dużym poświęceniu, a w każdym razie nie z takim natężeniem, jak czyniono do tej pory. Wyższe dowództwo postanowiło wstrzymać na razie kontynuację natarcia na przyczółku i rozpocząć nowe natarcie bardziej na południe. W tym celu artyleria 2. Dywizji Piechoty ruszyła na nowe pozycje, a na odcinku Weicke zastąpiło ją zgrupowanie Weinbergera.

Jako nowe miejsce przeprawy pod uwagę brany był odcinek rzeki od Kamianki do lasu na południe od drogi prowadzącej ze wsi Kołaki ku Narwi. W rejonie tym energiczny dowódca 11. Kompanii/33, Oberleutnant Bethge podjął już stosowne działania przygotowawcze. Kiedy zdał sobie sprawę, że Rosjanie opuszczają przeciwległy brzeg, zareagował błyskawicznie i przeprawił się ze swoim oddziałem na wysokości wiatraka [ew. młyna] znajdującego się w południowej części Kamianki i zabezpieczył teren dla następnych przeprawiających się oddziałów. W tym miejscu pionierzy wkrótce rozpoczęli budowę mostu dla większych mas wojska.

Parę kompanii regimentu rozmieszczonych na prawym brzegu Narwi na północ od przeprawy wspierało główne natarcie dywizji 24-go lipca i tego dnia dotarły w pobliże rzeki, podczas gdy na południe od przeprawy teren zabezpieczał III. Batalion/33 (bez części plutonów z 9. i 10. Kompanii). 3. Kompania/33 została zaatakowana przez spore siły przeciwnika o godzinie 10:00 przed południem, ale odrzuciła go z powrotem za rzekę z typową dla siebie odwagą. 7. Kompania/33 również bez trudu odparła nocą wrogie oddziały.

Pod Kołakami 27 lipca utworzono zgrupowanie Borcherdt, składające się z części naszego I. Batalionu/33 (po jednym plutonie z 1. i 4. Kompanii dowodzone przez Hauptmanna rezerwy Liedtke) i II. Batalionu/33 (7. Kompania oraz Pluton Bajohr z 8. Kompanii) pod dowództwem Hauptmanna Appuhna (dotychczas adiutanta 83. Brygady Piechoty) oraz I. i III. Batalionu/150, 1. Kompanii/151, 2. Kompanii/147 i dwóch baterii z 1. Regimentu Artylerii Polowej. Zgrupowanie to między godziną 15:00 a 16:00 przekroczyło Narew przez nowo rozpoznaną przeprawę. Już na drugim brzegu Batalion Appuhn natychmiast ruszył na północ przeciwko rosyjskim siłom na przyczółku, aby rozerwać pierścień wokół walczących tam oddziałów. Ale już około 2 km na południe od wzgórza 92, o które toczyły się zaciekłe walki, idące z pomocą zgrupowanie otrzymało rozkaz zatrzymania się i utrzymania osiągniętej pozycji. Na tej pozycji, znajdującej się na skraju lasu w południowej części Kamianki, oparte o Narew zgrupowanie Borcherdta nawiązało styczność ze znajdującym się po lewej stronie zgrupowaniem Weicke walczącym o przyczółek, a z prawej z 83. Dywizją Piechoty [Poznańską] Generała Stumpfa.

Rankiem 28 lipca ruszyła również Brygada Küster, złożona z batalionów 33., 44., 150. i 147. Regimentu, w tym Batalionu Krohne. Do wsi Kołaki dotarła o 6:00 rano, a rzekę przekroczyła o 7:17 około 500 m na południe od drogi prowadzącej ze wsi Kołaki ku Narwi.

Fizylierzy rozebrali się i dwukrotnie przeprawiali się, by przerzucić cały ekwipunek, rozkoszując się przy tym orzeźwiającą poranną kąpielą. Batalion Krohne miał być rozmieszczony na skraju lasu znajdującym się na zachód od skrzyżowania dróg Kamianka i Lipianka. Przed tym miejscem znajdowała się linia frontu obsadzona przez 332. Regiment Piechoty [z Dywizji Poznańskie]. Silnie umocnione pozycje nieprzyjaciela rozciągały się mniej więcej od Narwi na południe od punku 92 przez zniszczoną Kamiankę i przez Borawe w kierunku Gierwat.

Na zachodnim brzegu Narwi Major Otto z pozostałymi oddziałami regimentu zabezpieczał linię frontu między Nożewem a Grabowem, a 29 lipca przeszedł pod dowództwo Oberstleutnanta von Massowa.

Po południu 29 lipca Batalion Appuhn został rozwiązany i utworzono Batalion Liedtke (adiutant Leutnant Petsch), składający się z 2. Kompanii/33 Leutnanta Erwina Nehringa, 7. Kompanii/33 Oberleutnanta rezerwy Gerigka oraz po jednym plutonie z 1., 4. i 8. Kompanii/33 dowodzonych przez Leutnanta Bajohra. Batalion ten dołączył do nowo utworzonego Regimentu Borcherdta (III. Batalion/33 z przydzieloną mu 5. Kompanią/33, oraz II. Batalionem/44). Regiment Borcherdta otrzymał rozkaz pozostawania w gotowości na wzgórzu 102 znajdującym się na skraju, na zachód od Kamianki, aby wieczorem przejść na pierwszą linię i zluzować 332. Regiment Piechoty (83. Dywizja Piechoty). Trzy kompanie Kobusa (44. Regiment Piechoty) zostały rozmieszczone po prawej stronie, dwie kompanie Krohnego (10. i 11. Kompania/33) w centrum, a dwie kompanie Liedtkego (z 7. Kompanią na flance) po lewej stronie. Dwie ostatnie kompanie zajęły późną nocą słabo rozbudowane pozycje między Lipianką a Kamianką. Nie mieli schronów ani stałej łączności; a 7. Kompania na flance nie miała styczności z sąsiadami po lewej stronienie.

Wszystkie walki na lewym (wschodnim) brzegu Narwi, które rozpoczęły się w tym czasie, miały na celu odrzucenia nieprzyjaciela i odebranie mu nadnarwiańskiej twierdzy Ostrołęka. Opór rosyjskich oddziałów Generała von Plehwe był niezwykle wytrwały, tym bardziej, że Naczelny Wódz Wielki Książę wydał rozkaz, by oddziały te utrzymały pozycje za wszelką cenę.

W dniu 30 lipca sytuacja nie uległa wielkim zmianom. 9. i 11. Kompania/33 przemaszerowały rano na skrzyżowanie, gdzie droga z Lipianki biegła na południe - a droga z Ciska biegła na północny zachód i tam rozłożyły się obozem. 5. Kompania/33 poszerzyła swoją pozycję, by wypełnić lukę w linii frontu przy drodze na zachodnim skraju Lipianki. 7. Kompania/33 została zluzowana przez 2. Kompanię (Leutnant Nehring). Dostawy się załamały i zabrakło chleba.

W dniu 31 lipca o godzinie 6:00 rano podniesiono alarm. Rosjanie przedarli się w nocy na prawo od naszych oddziałów, przez pozycje obsadzone przez świeżo ściągnięte oddziały z 332. Regimentu Piechoty. Wróg zajął stanowiska na linii Lipianka - wzgórze 102 - skraj lasu na wschód od Lipianki. III. Batalion/33 otrzymał rozkaz zamknięcia powstałej luki i wyparcia wroga. Hauptmann Krohne skierował swoje kompanie wzdłuż drogi na Cisk, następnie w dolinie rzeczki Cisk-Lipianka kazał im odbić na północ, gdzie razem oddziałami 151. Regimentu Piechoty mieli przystąpić do ataku. 9. Kompania/33 miała zająć kluczową pozycję Rosjan na wzgórzu 102, 5. Kompania/33 pozycje wroga na lewo od wzgórza, a 12. Kompania/33 miała nacierać w drugiej linii. O godzinie 13:00, 9. Kompania/33 w zaciekłym ataku dowodzonym przez Oberleutnanta rezerwy Leedera zajęła strategiczne wzgórze 102. Wzięto do niewoli około 100 Rosjan, ale większość pokonanych leżała wyrżnięta w trakcie walki wręcz.

W tym momencie do walk włączyła się również część oddziałów znajdującego się po lewej stronie Regimentu Borcherdt. Kompanie Nehring i Bajohr z odważnym impetem ruszyły na pozycje wroga i wkrótce na stanowiskach Rosjan pojawiły się białe chusty. W trakcie ataku Fähnrich von Rohrscheidt został lekko ranny w szyję. Około godziny 18:00 Batalion Liedtke otrzymał rozkaz wymarszu do wsi Borawe. Jednak 7. Kompania/33 idąca na samym przedzie nadziała się na Rosjan, którzy obsadzili północno-wschodnią część wsi. Rosjanie prowadzili intensywne prace przy umacnianiu okopów. Na noc 10. i 11. Kompania/33 okopały się na południowo-zachodnim skraju lasu, gdzie wcześniej wzięto do niewoli około 200 Rosjan. 5. Kompania/33 przydzielona 31 lipca do Batalionu Liedtke, rozstawiła się na północno-wschodnim skraju lasu między 2. Kompanią/33 a oddziałami 151. Regimentu Piechoty.

Około 19:30 Batalion Krohne został przegrupowany i przeniesiony do lasu na wschód od wzgórza 107 za prawym skrzydłem Regimentu Borcherdta, gdzie rozłożył się obozem.

O godzinie 16:00 część oddziałów podlegających na przyczółku Oberstowi Weicke, rozpoczęła natarcie, gdyż nieprzyjaciel pod naporem nacierających od południa oddziałów 2. Dywizji Piechoty i 83. Dywizji Piechoty zaczął opuszczać swoje pozycje. O godzinie 20:00 nacierające oddziały na przyczółku osiągnęły skraj lasu na zachód od Kamianki.

W dniu 1 sierpnia Regiment Borcherdt również dotarł w ten rejon jako rezerwa dywizji. Do natarcia jednak nie doszło, dokonano jedynie przegrupowania oddziałów w ramach przygotowań do nadchodzącej walki. I tak, o godzinie 13:00, na rozkaz dowódcy 2. Dywizji Piechoty, Batalion Liedtke został oddany do dyspozycji 147. Regimentu Piechoty i przemieścił się na wzgórze 105, znajdujące się na północny zachód od wsi Borawe. Tam rozstawił 7. i 5. Kompanię/33 na styku między 147. Regimentem Piechoty po lewej stronie a 151. Regimentem Piechoty po prawej. Znajdująca się na lewo od Dywizji Falk, Dywizja von Hollen (z przyczółku) w skład której wchodziły zgrupowania Schmidt i Birkner rozpoczęła natarcie, z tym. że dostała rozkaz, aby nie przekraczać drogi Borawe - wschodni kraniec wsi Korczaki i zalesionego obszaru na południe od tej drogi. W międzyczasie kompanie Majora Otto poprzedzane oddziałami osłonowymi i sześcioma karabinami maszynowymi ruszyły w naszą stronę i o 11:30 wypełniły lukę między oddziałami 2. Dywizji Piechoty a Zgrupowaniem Birknera. 1. Kompania/33 została przesunięta za jego prawe skrzydło jako rezerwa. Pogoda w tym czasie obfitowała w deszcze i burze.

Aby w końcu doprowadzić do planowanego upadku twierdzy ostrołęckiej, dzięki czemu 8. Armia [sąsiednia Armia, atakująca po lewej stronie Ostrołęki], mogłaby przełamać front na Narwi, 2. Dywizja Piechoty postanowiła nacierać lewym skrzydłem na wroga mającego pozycje pod Gierwatami, a następnie zajść go z boku i przetoczyć się przez pozycje Rosjan. Pozycje te składały się z dobrze zadaszonych okopów, ułożonych w kilka rzędów. Wydawało się, że są nie do zdobycia bez odpowiedniego przygotowywania artyleryjskiego.

 

Gierwaty

(2-3 sierpnia 1915 r.)

W dniu 2 sierpnia o godzinie 14:00 III. Batalion/33 otrzymał rozkaz ataku na wieś Gierwaty, co miało wspomóc natarcie na całym froncie. Kompanie zostały z początku rozmieszczone za podłużną wydmą w lasach na zachód od wsi Damięty. Następnie 10. i 11. Kompania/33 musiały się zmieścić w i tak już zatłoczonych okopach 151. Regimentu Piechoty, podczas gdy 9. i 12. Kompania/33 pozostały pod osłoną wspomnianej wydmy, do czasu aż artyleria skończy ostrzał wrogich pozycji. Do przygotowania artyleryjskiego jednak nie doszło, więc wieczorem dwie kompanie wycofano z okopów. Ledwie jednak dotarły one pod osłonę wydmy, padł kontrrozkaz, by ponownie wysłać je naprzód. Major Krohne zdołał zawrócić jedną kompanię, sądząc, że to wystarczy, jednak na prośbę swego dowódcy, rozkazał doborowej 11. Kompanii/33 (Oberleutnant Bethge) dołączyć do 12. Kompanii/151.

W Batalionie Liedtke była podobna sytuacja: bez skutecznego wsparcia artyleryjskiego nie jest możliwe wykonanie ataku. Mimo to, 7. i 5. Kompania/33 o godzinie 13:40 posuwały się skokowo naprzód, nie zważając na sąsiednie oddziały, ale wkrótce ugrzęzły pod silnym ostrzałem nieprzyjacielskiej artylerii oraz piechoty. Na całkowicie płaskim terenie, bez jakiejkolwiek osłony, na rozkaz dowódcy batalionu oddziały okopały się na osiągniętych pozycjach (400 metrów od wsi). 7. Kompania/33 miała trzech zabitych, w tym zdolnego Unteroffiziera Koloßa oraz 27 rannych. Wieczorem 5. Kompania/33 została zluzowana przez Kompanię Bajohr.

Sytuacja ta spowodowała, że kontynuację natarcia przeniesiono na 3 sierpnia. Miał poprowadzić je III. Batalion/33.

Relacja Majora Krohne:

"Wczesnym rankiem rozpoczęło się przygotowanie artyleryjskie i było równie nieskuteczne jak poprzednie. Choć okopy rosyjskie cały czas były pod ostrzałem, to nie przynosił on jednak zamierzonego efektu. Meldunki z linii frontu mówiły, że ataki załamują się i wymagane jest ponowne przygotowanie artyleryjskie. Już planowaliśmy nacierać bez niego i dać przykład pozostałym oddziałom w drugiej linii do ataku, ale nie spodziewaliśmy się tego co zrobił Huldi Bethge. Nie usiedział w okopach. On i biegnący na przodzie Leutnant Örtel, poderwali 11. Kompanię/33 do brawurowego ataku na południe. Wdzierają się na wrogą pozycję, wyrzynają w walce wręcz i biorą do niewoli rosyjską załogę. W tym momencie do natarcia ruszają wszystkie oddziały. 33. i 151. Regiment spieszą, by dokończyć robotę rozpoczętą przez samotną kompanię. Zdumieni, widząc jak kompletnie zaskoczone rosyjskie baterie zwijają się i uciekają, wysyłamy za nimi porcję granatów. Karabin maszynowy zdobyty przez 11. Kompanię/3, zabiera oddział ze 151. Regimentu, który dostał rozkaz ruszyć na Borawe. Zdobyto nasyp kolejowy. Wszyscy byli w radosnym nastroju, bo wiedzieliśmy już, że zdobycie Ostrołęki jest kwestią najbliższych godzin".

 

Kanonierzy z 3. Baterii 108. Regimentu Artylerii Polowej na stanowisku pod Żabinem, koło Ostrołęki,
4 sierpnia 1915 r.
Źródło zdjęcia: © IWM Q 115024

Borawe

(3 sierpnia 1915 r.)

Gdy zwycięska akcja 11. Kompanii/33 dała się odczuć na całym froncie, batalion Liedtke również rozpoczął natarcie pod wsią Borawe. Oberleutnant rezerwy Gerigk (7. Kompania/33) sporządził w swoim dzienniku barwną relację z tego ataku:

"Ostrzał artylerii, który do tej pory był raczej umiarkowany z powodu braku dział i amunicji na naszym odcinku, teraz wreszcie przybrał na sile. Artylerię wzmocniono dwiema bateriami ciężkich i trzema bateriami lekkich haubic polowych. Na ile możemy zaobserwować na własne oczy, to pozycje nieprzyjaciela mają liczną obsadę. O godzinie 13:00 przychodzi nagle rozkaz od strony Kompanii Bajohr: "Przygotować wszystko!" (co znaczyło do szturmu!). Wahałem się czy przekazać rozkaz dalej, ponieważ nie mogłem zweryfikować od kogo przyszedł. Wtedy jacyś ludzie z prawej strony zaczęli wołać do mnie: "Kompania Bajohr ruszyła do przodu!". Natychmiast wydaję rozkaz: "Wszyscy przygotować się i ruszamy do natarcia!". W tym momencie siedziałem jednak nad dziurą, aby zaspokoić pilną potrzebę.

Moi ludzie jednak błyskawicznie wyszli z okopu i jak dzikusy ruszyli na pozycje rosyjskie, a ja zapinając spodnie w biegu byłem parę kroków za nimi. Rosjanie zdążyli oddać kilka salw, zanim w górę wychyliły się białe części odzienia. Wzięliśmy około 100 jeńców, których odprowadzono na tyły. Widzimy wielu uciekających. Krzyczę do moich ludzi na przedzie: "Wypatrujcie rosyjskich karabinów maszynowych!". Tak też robią i znajdują na pozycji dwa z nich, ale w ferworze walki nikt nie myśli o odstawieniu ich na tyły. Następna kompania z innego regimentu nam je porywa. Pędzimy przez wieś Borawe za Rosjanami którzy się nie poddali, a potem dalej, aż Bajohr i ja z naszymi kompaniami jesteśmy daleko z przodu. Nie ma żadnych naszych oddziałów po lewej i prawej stronie, bo sąsiednie oddziały najwyraźniej się nie przyłączyły do pościgu. Wołam do Bajohra, by zajął tylko nasyp kolejowy Ostrołęka-Warszawa po drugiej stronie wsi i został za nami. Wciąż sporadycznie jesteśmy ostrzeliwani lekko od tyłu po lewej stronie przez wrogą piechotę oraz przez żwawy ogień artylerii, która częstuje nasz szrapnelami. Widzimy rozbłyski wystrzałów tej rosyjskiej baterii i jesteśmy zmuszeni zaprzestać posuwania się dalej. Pomysł zdobycia tej baterii wydawał się w tym momencie kuszący, ale brakowało nam wsparcia i rozpoznania, inaczej byśmy się na to odważyli. Doszliśmy aż do nasypu kolejowego, zatrzymaliśmy się i rozpoczęliśmy ostrzał pościgowy za Rosjanami, którzy gromadzili się w lasach po drugiej stronie nasypu. Nie wiemy jakie mają plany: czy chcą nadal stawiać opór czy też chcą całą masą się poddać? Biegają tam i z powrotem, aż w końcu ich kule przelatujące koło naszych uszu ujawniając, że nie myślą o poddaniu się. Stopniowo ich ostrzał również wygasa. Moje straty: nie żyje Vizefeldwebel Dick, nauczyciel z Litwy, wspaniały, dobrze ułożony człowiek, zgłoszony do awansu na stopnień Leutnanta;Leutnant Weise i 12 ludzi zostało rannych".

 

Wieczór po dniu walk

Wieczorem Regiment Borcherdt, zluzowany na posterunkach przez oddziały Landszturmu, zebrał się przy drodze na północnym skraju Borawego i o godzinie 20:00 pomaszerował przez Czarnowiec do Tobolic, gdzie o godzinie 22:00 rozlokował się we wsi na odpoczynek. W Tobolicach dotarła do nas wiadomość, którą przyjęliśmy z radością i satysfakcją, że Ostrołęka jest już w rękach wojsk niemieckich.

Za odważną akcję 11. Kompanii/33 jej dowódca został nagrodzony Krzyżem Żelaznym I. klasy. Napisał o tym w liście z 20 lutego 1928 roku:

"To był upalny i ciężki dzień dla mojej drogiej 11. Kompanii, ale tego dnia odnieśliśmy sukces. Wieczorem Ostrołęka była w naszych rękach, a my mogliśmy położyć głowy na krótki odpoczynek w pobliskich płonących wioskach.

Natychmiast po przełamaniu frontu zostałem telefonicznie poinformowany, że zostałem odznaczony Krzyżem Żelaznym I. klasy, a Herr Dowódca Dywizji przesłał mi go z gratulacjami. Tuż przed zajęciem nocnych kwater, a było już ciemno, do mojej kompanii podjechał jeździec ze Strzelców Konnych i zapytał, czy jest tu Oberleutnant Bethge, gdyż Jego Ekscelencja przysyła mu Krzyż Żelazny I. klasy.

Za impertynencję wjechania w środek dzielnej, zmęczonej kompanii, strzelec konny został oczywiście zwyzywany, zanim zdążył się odezwać, a jego rumak otrzymał dębową lachą po grzbiecie.

Kompania była dumna z wyróżnienia swego przywódcy, a tym bardziej ja sam. Otrzymanie Krzyża Żelaznego I. klasy tego samego dnia, w którym odbyła się walka, jest czymś co nie zdarza się często. Dlatego też Krzyż Żelazny I. klasy stał się moim ulubionym i najcenniejszym medalem."

 

"Tak więc to w Gierwatach, w sytuacji pełnej napięcia i wahań, która zmuszała do podjęcia zdecydowanych decyzji, rozwiązanie skomplikowanego położenia nastąpiło dzięki wielkiej odwadze i śmiałemu wyczynowi dowódcy z pierwszej linii frontu, który wiedział jak i potrafił tchnąć ducha walki w żołnierzy swojej kompanii."

(Krohne)

 

Po południu tego dnia nieprzyjaciel zaczął również wycofywać się ze swych pozycji przed Zgrupowaniem Otto, odchodząc na północ i północny wschód. Patrole meldowały, że wróg wycofał się na wschód za linię Rzekuń - Ławy - koszary Ostrołęka. O godzinie 00:30 w nocy regimenty osiągnęły nakazaną w głównym rozkazie linię Ławy - koszary na północny wschód od Ostrołęki.

Odziały Zgrupowania Otto dotarły do Czarnowca o 17:40, a stamtąd przez Tobolice ruszyły na miejscowe kwatery do wsi Kaczyny, a Kompania Karabinów Maszynowych/33 na Stację Ostrołęka. Łupem tego dnia było 4700 jeńców, w tym 21 oficerów oraz 22 rosyjskie karabiny maszynowe.

 

 

Poprzednie teksty o 33. Regimencie Fizylerów

Lewa flanka, część 7: Jednorożec, Parciaki, Guzowatka

Lewa flanka, część 13: Z fizylierami ku Narwi 

Lewa flanka, część 14: Sierżant 

 

 

Lista poległych 33. Regimentu Fizykierów w miesiącach lipiec - sierpnień 1915 roku

1. Kompania/33

Albin, Karl, Unteroffizier  24 sierpnia 1915

Baltrusch, Ludwig,  28 lipca 1915

Dreyer, Alfons,  28 lipca 1915

Eigenbrodt, Alexander, Hauptmann,  28 lipca 1915

Fülscher, Heinrich,  24 sierpnia 1915

Heibel, Friedrich, Unteroffizier, 28 lipca 1915

Heinrich, Gustav,  23 sierpnia 1915

Hey, Richard,  27 sierpnia 1915

Josupeit, Georg, 28 lipca 1915

Kaven, Hermann, Fizylier,  24 lipca 1915

Koslowski, Kasimir,  10 lipca 1915

Krankemann, W., Wehrmann, 14 sierpnia 1915

Krüger, Franz, Unteroffizier,  23 sierpnia 1915

Kurapkat, Ernst, Fizylier,  24 sierpnia 1915

Kurschat, Erich, Ochotnik wojenny, 20 sierpnia 1915

Mantwill, Otto, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Munz, Friedrich, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Pade, Emil, Fizylier, 10 lipca 1915

Pophal, Hermann, Unteroffizier 31 sierpnia 1915

Sauermann, Gerhard, Fizylier, 24 sierpnia 1915

Sauermann, Gerhard, Rezerwista, 23 sierpnia 1915

Schäfer, Franz, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Stefankiewicz, Wladislaus, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Stinn, Fritz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Thiel, Alois, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Thiel, Alois, Ochotnik wojenny, 23 sierpnia 1915

Thiem, Otto, Gefreiter, 23 sierpnia 1915

Weiß, Max, Fizylier, 1 sierpnia 1915

Wendt, Erich, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Zagadzki, Johannes, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Zander, Hermann, Landszturmista, 23 sierpnia 1915

Zühlsdorf, Paul, Fizylier, 11 sierpnia 1915

Zwirlein, Gustav, Gefreiter, 12 sierpnia 1915

 

2. Kompania/33

Beisch, Franz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Bertermann, Georg, 28 lipca 1915

Bewer, Emil, 28 lipca 1915

Buschmeier, Karl, Unteroffizier, 28 lipca 1915

Conrad, Ferdinand, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Dembny, Lorenz, 28 lipca 1915

Engelke, Ernst, Gefreter, zaginiony 24 lipca 1915

Fährke, Hermann, 28 lipca 1915

Fischer, Eduard, Fizylier, 28 lipca 1915

Fürst, Friedrich, 28 lipca 1915

Gehrke, Wilhelm, 28 lipca 1915

Glazick, Gustav, Unteroffizier, 28 lipca 1915

Harke, Adolf, 28 lipca 1915

Jusek, Alexander, Landszturmista, 25 sierpnia 1915

Krahn, Reinhold, 28 lipca 1915

Krause, Ewald, 28 lipca 1915

Kretschmar, Albert, 12 sierpnia 1915

Kuctlinski, Gottlieb, 28 lipca 1915

Lentz, Hermann, Fizylier, 24 lipca 1915

Loleit, Gustav, Fizylier, 25 lipca 1915

Meinert, Jonny, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Möller, Franz Karl Wilhelm, Fizylier, 26 lipca 1915

Müller, Emil, Gefreiter, 26 lipca 1915

Nehring, Erwin, Leutnant, 7 sierpnia 1915

Neumann, Max, Fizylier, 28 sierpnia 1915

Rahn, Paul, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Ruban, Richard, Fizylier, 15 sierpnia 1915

Schäfer, Franz, Fizylier, 10 sierpnia 1915

Schiefebein, Otto, Fizylier, 26 lipca 1915

Schiemann, Friedrich, Fizylier, 26 lipca 1915

Schön, Franz, Fizylier, 8 sierpnia 1915

Stallgies, Fritz, Fizylier, 24 lipca 1915

Stark, Karl, Fizylier, 7 sierpnia 1915

Stolzenburg, Ernst, Fizylier, 26 lipca 1915

Tauer, Heinrich, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Toussaint, Franz, Unteroffizier, 8 sierpnia 1915

Voigt, Emil, Rezerwista, 23 sierpnia 1915

Warmbier, Karl, Fizylier, 7 sierpnia 1915

Werner, Kurt, Fizylier, 20 sierpnia 1915

Witt, Heinrich, Fizylier,  24 lipca 1915

Wohlbaum, Gustav, Gefreiter, 22 sierpnia 1915

Wohlgemuth, Emil, Fizylier,  26 lipca 1915

Zielinski, Bruno, Fizylier,  26 lipca 1915

Zrischling, Johann, Fizylier,  26 lipca 1915

 

3. Kompania/33

Andersen, Johannes, 28 lipca 1915

Anthony, Karl, 24 lipca 1915

Bünsch, Heinrich, 23 sierpnia 1915

Cieminski, Wladislaus, 23 sierpnia 1915

Conrad, August, 28 lipca 1915

Döbert, Heinrich, 22 sierpnia 1915

Fimeyer, Artur, 28 lipca 1915

Forster, ..., Landszturmista, 28 lipca 1915

Held, Gerhard, 28 lipca 1915

Hewerer, Otto, 28 lipca 1915

Hintze, Max, 28 lipca 1915

JaudzunS, Johann, 28 lipca 1915

Karalus, Fritz, Fizylier, 17 sierpnia 1915

Kaulis, Johann, 28 lipca 1915

Kowalski, Franz, 28 lipca 1915

Kühl, Heinrich, 28 lipca 1915

Loh, Emil, Fizylier, 24 lipca 1915

Ludwig, Emil, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Malade, Otto, Fizylier, 24 lipca 1915

Meyer, Franz, Fizylier, 23 lipca 1915

Oesterer, Karl, Fizylier, 9 sierpnia 1915

Petschulat, Johann, Gefreiter, 1 sierpnia 1915

Supkus, Franz, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Schoppmeyer, G., Fizylier,12 sierpnia 1915

Stach, Wilhelm, Fizylier, 26 lipca 1915

Steut, Karl, Fizylier, 23 lipca 1915

Stövhase, Adolf, Fizylier, 24 lipca 1915

Struwe, Waldemar, Fizylier, 8 sierpnia 1915

Thiessen, HanS, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Waselowski, Fr., Fizylier, 20 sierpnia 1915

Werner, Franz, Fizylier, 9 sierpnia 1915

 

4. Kompania/33

Bleeck, Anton, 28 lipca 1915

Dickert, Gustav, 28 lipca 1915

Filipiak, Michael, 28 lipca 1915

Funk, Albert, Fizylier, 28 lipca 1915

Gennat, Christof, Wehrmann, 22 sierpnia 1915

Goerke, Otto, 28 lipca 1915

Kasimir, Emil, Fizylier, 28 sierpnia 1915

Koeck, Heinrich, Ochotnik wojenny, 28 sierpnia 1915

Lemke, Alfred, Fizylier, 28 lipca 1915

Lübeke, Heinrich, Fizylier, 24 lipca 1915

Maekler, Bruno, Unteroffizier, 11 sierpnia 1915

Polikowski, Franz, Fizylier, 23 lipca 1915

Radüchel, Emil, Fizylier, 21 lipca 1915

Rosenthal, Wilhelm, Fizylier, 31 lipca 1915

Rzonsa, Karl, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Schlitzkus, Franz, Fizylier, 27 lipca 1915

Schmidt, Hermann, Wehrmann, 25 lipca 1915

Schreiber, Friedrich, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Schwulerra, Rich., Fizylier, 24 lipca 1915

Starkjohann, Hugo, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Steinmann, August, Fizylier, 12 lipca 1915

 

5. Kompania/33

Bröker, Heinrich, Fizylier, 29 sierpnia 1915

Geske, Paul, 26 lipca 1915

Gluske, Friedr., Rezerwista z uzupełnień, 7 lipca 1915

Herrmann, Karl, Fizylier, 26 lipca 1915

Hopp, Friedrich, Unteroffizier, 26 lipca 1915

Jabs, Emil, Fizylier, 26 lipca 1915

Klein, Friedrich, Fizylier, 26 lipca 1915

Krause, Friedrich, 6 sierpnia 1915

Krüger, Otto, 20 lipca 1915

Leschny, Bernhardt, Unteroffizier, 6 sierpnia 1915

Merten, Paul, Fizylier, 1 sierpnia 1915

Neumann, Hermann, Fizylier, 26 lipca 1915

Paust, Karl, Fizylier, 26 lipca 1915

Petarus, Heinrich, Fizylier, 26 lipca 1915

Pingel, Wilhelm, Fizylier, 28 lipca 1915

Riemann, Friedrich, Fizylier, zaginiony 31 lipca 1915

Sauskat, Emil, Sanitariusz Unteroffizier, 26 lipca 1915

Skepeneit, Franz, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Sulimma, Alfred, Fizylier, 26 lipca 1915

Schuster, Robert, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Schwan, Wilhelm, Fizylier, 26 lipca 1915

Staschat, Max, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Wölk, Franz, Fizylier, 1 sierpnia 1915

 

6. Kompania/33

Allzeit, Robert, Gefreiter, 6 sierpnia 1915

Bode, Paul, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Diekmann, Gustav, Landszturmista, 28 sierpnia 1915

Fürst, Karl, 5 sierpnia 1915

Ganson, Wilhelm, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Graap, Heinrich, 26 sierpnia 1915

Grutz, Frarz, 26 lipca 1915

Jahns, Alfred, 6 sierpnia 1915

Jandrey, Paul, Fizylier, 26 lipca 1915

Janitz, Hermann, 20 sierpnia 1915

Janz, Adolf, Fizylier, 8 sierpnia 1915

Kieffer, Joseph. Fizylier, 26 lipca 1915

Mainzer, Peter, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Neiß, Bruno, Fizylier, 11 sierpnia 1915

Peters, Heinrich, Fizylier, 7 sierpnia 1915

Rettig, Franz, Unteroffizier, 24 lipca 1915

Seick, Erich, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Schmidt, Johann, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Schulze, Bernhard, Fizylier, 22 lipca 1915

Wennrich, Wilhelm, Fizylier, 22 lipca 1915

Wittkowski, Gustav, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Zerwell, Emil, Fizylier, 22 lipca 1915

 

7. Kompania/33

Bordien, Anton, Wehrmann, 27 sierpnia 1915

Braese II, Albert, Gefreiter, 26 lipca 1915

Buch, Julius, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Chirek, Maximilian, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Dieck, Ernst, Vizefeldwebel, 26 sierpnia 1915

Dilba, Max, 26 lipca 1915

Dolisy, Josef, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Fellmann, Alfred, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Hainke, Oskar, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Koloßa, Hermann, Unteroffizier, 6 sierpnia 1915

Kretschmer, Albert, 6 sierpnia 1915

Kretschmann, Aug., Fizylier, 26 lipca 1915

Kreutziger, Otto, Rezerwista, 8 sierpnia 1915

Kutschau, Johann, 28 lipca 1915

Meikstat, Wilhelm, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Radszuweit, Karl, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Rätsch, Paul, Unteroffizier, 31 lipca 1915

Rüge, Otto, Fizylier, 14 sierpnia 1915

Seidler, August, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Tomesch, August, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Walter, Christian, Gefreiter, 5 sierpnia 1915

Wobig, Hermann, Fizylier, zaginiony 3 sierpnia 1915

 

8. Kompania/33

Albrecht, Julius, 14 sierpnia 1915

Anders, Friedrich, Fizylier, 19 sierpnia 1915

Habermann, Hermann, 28 lipca 1915

Hinkelmann, August, Gefreiter, 26 sierpnia 1915

Hüls, Heinrich, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Jäschk e, Hermann, Fizylier, 19 sierpnia 1915

Kaul, Otto, 6 sierpnia 1915

Kedeinis, Johann, Fizylier, 26 lipca 1915

Kersten, Arno, Fizylier, 26 lipca 1915

Kitzelmann, Paul, Gefreiter, 18 sierpnia 1915

Koch, Otto, Fizylier, 26 lipca 1915

Kornowski, Wilhelm, 16 sierpnia 1915

Kruck, Gustav, 6 sierpnia 1915

Kühl, Emil, Unteroffizier, 26 lipca 1915

Lehmann, Max, Gefreiter, 14 sierpnia 1915

Liermann, Wilhelm, 5 sierpnia 1915

Pliquett, Ewald, Leutnant rezerwy, 6 sierpnia 1915

Porath, Albert, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Reda, Wilhelm, Gefreiter, 5 sierpnia 1915

von Rohrscheidt, Bodo, Offiziersstellvertreter, 4 sierpnia 1915

Rutkowski, Otto, Unteroffizier, 6 sierpnia 1915

Utech, August, Fizylier, 1 sierpnia 1915

Vogel, Paul, Gefreiter, 5 sierpnia 1915

9. Kompania/33

Anderweit, Heinrich, 24 lipca 1915

Bacties, Johann, 22 sierpnia 1915

Bartsch, Wilhelm, 6 sierpnia 1915

Bergau, Ferdinand, 12 sierpnia 1915

Berries, Erich, 24 lipca 1915

Brenneisen, Karl, 26 lipca 1915

Brock, Adaldert, 24 lipca 1915

Brummund, Wiihelm, Gefreiter, zaginął 27 lipca 1915

Buchholz, Paul, 12 sierpnia 1915

Dath, Fritz, Fizylier, 26 lipca 1915

Dawidz, Boy, 12 sierpnia 1915

Dirsus Eduard, 25 lipca 1915

Endrulat, Otto, Rekrut, 13 sierpnia 1915

Fiedler, Franz, 23 lipca 1915

Freiberg, August, 22 sierpnia 1915

Friedrich, August, Unteroffizier, zaginął 27 lipca 1915

Gehlhaar, Otto, 20 sierpnia 1915

Gehring, August, 6 sierpnia 1915

Glashof, August, 22 sierpnia 1915

Gohlke, Franz, Fizylier, 26 lipca 1915

Gründel, Jean, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Hardt, August, Fizylier, 27 lipca 1915

Hellmisch, Friedr., 6 sierpnia 1915

Hinz, Hermann, Fizylier, 26 lipca 1915

Hollstein, Max, Fizylier, 24 lipca 1915

Kapries, Karl, Unteroffizier, 22 sierpnia 1915

Kawert, Kurt, 6 sierpnia 1915

Klein, Josef, Fizylier, 27 lipca 1915

Korella, Theodor, Gefreiter, 22 sierpnia 1915

Kriegsmann, Franz, Unteroffizier, 26 lipca 1915

Lehming, Gustav, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Marnholz, Franz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Meyer, Wilhelm, Fizylier, 24 lipca 1915

Millner, Siegfried, Gefreiter, 26 lipca 1915

Müller, Emil, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Oldenburg, Max, Fizylier, 26 lipca 1915

Paun, Otto, Gefreiter, 24 lipca 1915

Poerschke, August, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Preuß, Hermann, Fizylier, 24 sierpnia 1915

Rolfs, Jakob, Füf., Fizylier, 26 lipca 1915

Schiebing, Walter, Fizylier, 26 lipca 1915

Schudde, Otto, Fizylier, 31 lipca 1915

Stemann, Paul, Fizylier, zaginął 27 lipca 1915

Teichmann, Wilh., Gefreiter, 12 sierpnia 1915

Thode, Klaus, Fizylier, 26 lipca 1915

Tinney, Otto, Fizylier, 26 lipca 1915

Tolzmann, Franz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Torkler, Wilh., Fizylier, 12 sierpnia 1915

Voigt, Edgar, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Zapf, Philipp, Unteroffizier, 12 sierpnia 1915

 

10. Kompania/33

Bach, Basil, 6 sierpnia 1915

Bern, Heinrich, 12 sierpnia 1915

Bialinski, Emil, 22 sierpnia 1915

Evan, Franz, 6 sierpnia 1915

Frank, Oskar, 26 lipca 1915

Freiwald, Wilhelm, Gefreiter, 12 sierpnia 1915

Frohmann, Willi, 6 sierpnia 1915

Gentzko, Heinrich, 4 sierpnia 1915

Lakaschuß, Julius, Fizylier, 19 sierpnia 1915

Malohn, Otto, Fizylier, 9 sierpnia 1915

Mertiens, August, 6 sierpnia 1915

Pasenau, Karl, Fizylier, 31 lipca 1915

Sahm, Wilhelm, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Skroblin, Otto, Gefreiter, 3 sierpnia 1915

Sudat, Heinrich, Fizylier, 18 sierpnia 1915

Schang, Emil, Fizylier, 28 sierpnia 1915

Schulze, Emil, Fizylier, 20 lipca 1915

Schumacher, Fritz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Stechmann, Peter, Fizylier, 28 lipca 1915

Stotzka, Hermann, Fizylier, 13 sierpnia 1915

Stuber, Franz, Fizylier, 9 sierpnia 1915

Utke, Ernst, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Wilkowski, Fritz, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Wistokat, Franz, FüS., 24 lipca 1915

Woweries, Friedrich, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Zabel, Albert, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Zimmermann, Max, Fizylier, 17 lipca 1915

 

11. Kompania/33

Bartkowiak, Johann, Gefreiter, 24 lipca 15

Belz, Bernhard, 22 sierpnia 1915

Bertholdus, Johann Anton, Fizylier, 18 lipca 15

Brothagen, Walter, 22 sierpnia 1915

Esser, Friedrich, 13 sierpnia 1915

Fuhs, Ernst, 6 sierpnia 1915

Gaedicke, Heinrich, 22 sierpnia 1915

Gronert, Otto, Fizylier, 26 lipca 1915

Heller, Kurt, Fizylier, 26 lipca 1915

Hein, Heinrich, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Höffmann, Emil, Gefreiter, 22 sierpnia 1915

Knisat, Karl, 6 sierpnia 1915

Kowalewski, Richard, 22 sierpnia 1915

Lorenz, G., Leutnant rezerwy, 22 lipca 1915

Maisel, Erich, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Malinowski, Jakob, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Marotske, Otto, Fizylier, 30 sierpnia 1915

Meyer, Hubert, Gefreiter, 22 sierpnia 1915

Naujokat, Willy, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Neumann, Friedrich, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Ohl, Max, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Popierer, Ignatz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Radtke, Max, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Rath, Carl, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Räning, August, Gefreiter, 23 lipca 1915

Spiehs, Hans, Fizylier, 6 sierpnia 1915

Subat, Heinrich, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Schmedding, Heinrich, Fizylier, 5 sierpnia 1915

Schneidereit, Wilh., Fizylier, 3 sierpnia 1915

Schön, Hermann, Gefreiter, 22 sierpnia 1915

Schurrer, Blasius, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Schwerdt, Friedrich, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Steffner, Johann, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Stotzka, Hermann, Fizylier, 3 sierpnia 1915

Tank, Fritz, Fizylier, 11 sierpnia 1915

Todtmann, Ernst, Fizylier, 31 lipca 1915

Wermcke, W., Offiziersstellvertreter, 22 sierpnia 1915

Wiese, Franz, Fizylier, 22 sierpnia 1915

Windt, Fritz, Fizylier, 7 sierpnia 1915

Woldt, Erich, Fizylier, 27 lipca 1915

 

12. Kompania/33

Adebar, Franz, 24 lipca 1915

Adibar, Franz, 24 lipca 1915

Bartsch, Fritz, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Becker, Albrecht, 23 sierpnia 1915

Biatke, Anton, 24 lipca 1915

Bindzus, Fritz, 24 lipca 1915

Bredtmann, Wilhelm, 22 sierpnia 1915

Büge, Karl, 12 sierpnia 1915

Czepliech, Wilhelm, zaginął 24 lipca 1915

Damski, Nikodemus, 27 lipca 1915

Didszun , Otto, Rezerwista, 26 sierpnia 1915

Friedrich, Adolf, Fizylier, 26 lipca 1915

Gerber, Gustav, 22 lipca 1915

Gerlach, Oskar, Unteroffizier, zaginął 22 sierpnia 1915

Hartmann, Franz, Fizylier, 18 sierpnia 1915

Herholz, Franz, Fizylier, 27 lipca 1915

Igney, Max, Fizylier, 26 lipca 1915

Jeschkeit, Gustav, Fizylier, 26 lipca 1915

Knippel, Franz, Fizylier, 25 sierpnia 1915

Krause, Wilhelm, Unteroffizier, 27 lipca 1915

Kunkat, Heinrich, 22 sierpnia 1915

Lentz, Wilhelm, 12 sierpnia 1915

Ludzuweit, Franz, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Marglowski, Karl, Fizylier, 24 lipca 1915

Meister, Johann, Fizylier, 13 sierpnia 1915

Mörke, Robert, Fizylier, 24 lipca 1915

Mumme, Adolf, Fizylier, 26 sierpnia 1915

Müller, Gustav, Fizylier, 18 lipca 1915

Pape, Aldert, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Parsch, Kurt, Fizylier, 24 lipca 1915

Paschkewitz, Otto, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Pichotta, Gustav, Fizylier, 18 lipca 1915

Plehn, August, Fizylier, zaginął, 24 lipca 1915

Radtke, Otto, Fizylier, 19 lipca 1915

Reichwald, Arthur, Fizylier, 18 lipca 1915

Reimer, Bruno, Gefreiter, 18 lipca 1915

Ronge, Johannes, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Salewski, Rudolf, Gefreiter, 18 lipca 1915

Sawatzki, Emil, Fizylier, 18 lipca 1915

Splittgerber, Hugo, Fizylier, 24 lipca 1915

Schmidt, Edmund, Fizylier, 24 lipca 1915

Schmidt, Wilhelm, Fizylier, 12 sierpnia 1915

Schmidtchen, Karl, Fizylier, 24 lipca 1915

Schombach, Franz, Fizylier, 24 lipca 1915

Schomeck, Wilhelm, Fizylier, 24 lipca 1915

Schrader, Rudolf, Fizylier, 15 sierpnia 1915

Schwirtz, Jakob, Fizylier, 23 sierpnia 1915

Tetzlaff, Theodor, Fizylier, 24 lipca 1915

Tischer, Karl, Fizylier, 26 lipca 1915

Toussaint, Heinrich, Fizylier, 18 lipca 1915

Vinse, Gustav, Fizylier, 18 lipca 1915

Wenzel, Wilhelm, Fizylier, 24 lipca 1915

Wigge, Heinrich, Fizylier, 24 lipca 1915

Witter, Heinrich, Fizylier, 24 lipca 1915

Wittiber, Johann, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Wolff, Wilhelm, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Zwiklowski, Ernst, Fizylier, 4 sierpnia 1915

 

Kompania Karabinów Maszynowych/33

Brezina, Karl, Fizylier, 23 lipca 1915

Gemmel, Fritz, Leutnant rezerwy, 28 lipca 1915

Krüger, Rudolf, 28 lipca 1915

Puknat, Franz, Strzelec, 12 sierpnia 1915

Rippte, Ernst, Fizylier, 23 lipca 1915

Rütz, Paul, Fizylier, 4 sierpnia 1915

Salewski, Karl, Fizylier, 2 sierpnia 1915

Schmidt, Friedrich, Gefreiter, 6 sierpnia 1915

Twelkemeyer, Aug., Fizylier, 30 lipca 1915