Ostrołęka i okolice

niedziela, 1 września 2019

Mała wojna, część 4: Prastary Las

Po dłuższej przerwie wracam z notatkami o działaniach wojennych w 1915 roku w rejonie Łyse - Lipniki

Notatki z kronik 250. Rezerwowego Regimentu Piechoty.

Lipniki i Tartak.

2 marca Regiment przez Łubiane dotarł do wsi Czernice koło Kolna.

Po ostatnich dniach, w których pogoda była cieplejsza, wróciły mrozy i zawieje śnieżne. Marsz był trudny, a drogi mocno obciążone przez różne wojska.

Tegoż dnia w Regimencie z wyniku strat bojowych i chorób było tylko 44 oficerów i 1991 podoficerów i szeregowych.

75. Rezerwowa Dywizja Piechoty dalej była w rezerwie 8. Armii, gdy nadeszły wieści o Rosjanach nacierających na prawym skrzydle armii, w rejonie Serafina.

3 marca skierowano tam 250. Regiment.

Do wsi Pupkowizna 250. Regiment dotarł wieczorem 3 marca. Po drodze obyło się bez kontaktu z nieprzyjacielem. Obsadzano placówki alarmowe, reszta żołnierzy spoczęła na kwaterach. Wróg w tym czasie zaatakował oddziały Brygady Kawalerii von Kaufmann'a, której pozycje znajdowały się na wschód od placówek 250. Regimentu.

4 marca o godzinie 6:30 rano Regiment wzmocniony oddziałem kawalerii i 2. Dywizjonem 55. Regimentu Artylerii Polowej, maszeruje przez wieś Łyse na Lipniki. Tuż po przejściu przez Łyse nadchodzi informacja, że nieprzyjaciel wyparł ze wsi Lipniki oddziały Brygady Kawalerii Kaufmanna, o wieś Lipniki w tym czasie walczył kombinowany Jägerbatalion. (patrz „Mała wojna” część I)

Regiment przegrupował oddziały do ataku. I Batalion miał atakować na wschód od drogi, a II. Batalion na zachód od drogi. Około południa wieś Lipniki została zdobyta przy raczej niewielkich stratach.

Wieś wita nas jednak widokiem licznych ciał poległych Niemców i Rosjan, co daje pełny obraz zaciętych walk poprzedniej nocy i wczesnym rankiem.

O 15:45 II. Batalion zostaje skierowany do ataku na wieś Tartak, trzy kilometry na południowy zachód od wsi Lipniki. Wieś ta była silnie obsadzona przez nieprzyjaciela. Batalion wpierały baterie 55. Regimentu Artylerii Polowej.

O 18:00 Tartak i otaczające wieś lasy były już posiadaniu Regimentu. Rosjanie zostawili wielu zabitych na polu bitwy, zdobyto jeńców. Nasze straty to: sześciu zabitych żołnierzy, jeden oficer i 36 rannych żołnierzy. Leutnant Grimm zmarł jednak wkrótce z wyniku poniesionych ciężkich ran.

II. Batalion okopał się na skraju wsi Tartak, a lewe skrzydło oparto aż o wzgórze 148 (na południe od wsi Lipniki).

III. Batalion z częścią oddziałów Brygady Kawalerii von Kaufmann'a, obsadził rejony leśne na wschód od wsi Lipniki, I. Batalion wieś Lipniki i przedpole, zajmując istniejące i kopiąc nowe okopy. Noc minęła bez kontrataków wroga.

Atak na Serafin

5 marca 1915, pozycje pod Lipnikami obsadzają strzelcy i kawaleria, zaś bataliony 250. Regimentu zostają skierowane do lasów na wschód do wsi, w celu wyprowadzenia ataku w kierunku Serafina zaplanowanego na godzinę 8:30.

I. Batalion zaatakował wzgórze 131, które o 10:40 po słabym oporze wroga zostało zdobyte. W tym samym czasie na lewo od 250. Regimentu do ataku na Serafin przystąpił 251. Regiment.

O 14:00 Regiment otrzymał rozkaz obejścia i zaatakowania pozycji wroga na lewym skrzydle, gdzie załamał się atak 251. Regimentu. Wroga zaatakowały I. i II. Batalion. Pozycje wroga zostały przełamane, a pozostałe oddziały nieprzyjaciela pospiesznie wycofały się z Serafina.

I. Batalion przebił się przez wieś, a II. Batalion zajął pozycje osłaniające na prawej flance, w lesie na południe od Serafina. Niestety, nadzieje, że Regiment poszerzy i utrzyma pozycje, nie spełniły się.

III. Batalion podczas akcji prowadzonej przez I. i II. Batalionu zabezpieczał prawą flankę Regimentu naprzeciwko wsi Dawia i przesunął się około 1 kilometra na południowy wschód od wzgórza 131, gdzie napotkał silnie obsadzone pozycje rosyjskie. Część z nich zdobył szturmem, ale później batalion musiał się wycofać, gdyż jego siła bojowa była zbyt mała do dalszych ataków, a otrzymano rozkaz utrzymania wcześniejszej linii obrony.

10. i 11. Kompania przyprowadziły jeńców. Wróg tego dnia już nie napierał. Oddziały 251. Regimentu pozostały na zdobytym terenie.

250. Regiment wycofano na kwatery do wsi Lipniki. Straty z udanego dnia walk to szesnastu zabitych oraz ranni: jeden oficer i 46 żołnierzy.

W dniu 6 marca, 75. Rezerwowa Dywizja postanowiła kontynuować atak na wschód, aby jak najgłębiej przeniknąć przez gęsty las pomiędzy Serafinem a Dawią do jego wschodniego krańca w pobliżu wsi Świnia (obecnie wieś Charubin) i Kuzie. Była to śmiała próba, ponieważ zwarty kompleks leśny miał długość od około 10 do 15 km.

251. Regiment atakował z Serafina na wieś Świnia, zaś 250. Regiment od wzgórza 131 przez Dawię na wieś Kuzie. Przy słabym oporze wroga 250. Regiment zdołał przejąć Dawię. Początek natarcia był bardzo pomyślny.

W międzyczasie jednak sąsiedni 251. Regiment zgubił się lesie, zboczył i przemieścił zbyt daleko na południe. Wróg wykorzystał sytuację i zaatakował z flanek, wypierając Regiment.

Na początku 250. Regiment powstrzymywał rosyjski kontratak. O 4:30 (16:30?) nadszedł jednak meldunek, że 251. Regiment nie będzie w stanie utrzymać swojej pozycji na południowy wschód od Serafina i musi wycofać się na wzgórze 131. Dzięki wsparciu 250. Regimentu, który miał zabezpieczoną i umocnioną pozycję we wsi Dawia, odwrót ten odbył się w sposób zorganizowany.

Na wzgórzu 131

W międzyczasie, w dywizji zapadła decyzja o rezygnacji z dalszego ataku. Jednostka miała zbyt słabe siły, by móc toczyć walki w gęstym, zwodniczym i nieujarzmionym, pradawnym lesie.

250. Regiment otrzymał zadanie utrzymania wzgórza 131, 251. Regiment, który tego dnia poniósł duże straty, dostał zadanie utrzymania północnej flanki od strony Serafina.

I. Batalion rozpoczął prace ziemne na wzgórzu 131, by zamienić je w umocnioną pozycję obronną.

II. i III. Batalion udały się na kwatery do wsi Lipniki, z tym że część oddziałów III. Batalionu wysłano jako wsparcie do Brygady Kawalerii von Kaufmann'a na wschód od wsi Lipniki.

7 marca 1915 Rosjanie zaatakowali pozycję 4. Kompanii na południe od wzgórza 131, ale zostali łatwo odparci. Nieprzyjaciel był blisko naszych pozycji. W lesie naprzeciwko, w okopach dało się zaobserwować, że umacnia swoje pozycje i podciąga świeże oddziały.

Teren był dość zagmatwany, gdzieniegdzie las wdzierał się na wzgórze 131, ale przed frontem obrony nie było prawie żadnych przeszkód. I. Batalion, który dopiero w nocy został zastąpiony przez II. Batalion, musiał liczyć się z atakiem rosyjskim, więc gorączkowo umacniał pozycje. Nękający ogień artylerii nieprzyjaciela ciągle zakłócał te prace.

III. Batalion umacniał się na pozycjach między wsią Lipniki a wzgórzem 131. Teren był nieco bardziej klarowny niż pod wzgórzem 131, a poza tym pozycje nieprzyjaciela były znacznie dalej od naszych.

Nocny atak Rosjan

8 marca 1915, o godzinie 4:00 rano, jeszcze w zupełnych ciemnościach, Rosjanie zaatakowali II. Batalion dużymi masami żołnierzy.

Niewystarczająco ustawione do tej pory przeszkody zostały pokonane, w wyniku czego wrogowi udało się wedrzeć do niektórych okopów.

Dowódca II. Batalionu, mjr Leo, spokojnie i roztropnie wykorzystał rezerwy batalionu oraz wsparcie z zaalarmowanego w tym czasie I. Batalionu, a mianowicie 2. Kompanii Leutnant'a Rheinheimer'a, ściągniętej ze wsi Lipniki do kontrataku na bagnety.

Udało się odrzucić wroga ze straconych przed chwilą pozycji, wzięto 300 jeńców i odzyskano dwa niemieckie działa oraz liczne karabiny maszynowe zdobyte przez wroga podczas nocnego ataku.

Ponadto wyzwolono sporo żołnierzy z II. Batalionu, którzy dostali się do niewoli.

Doskonała postawa Regimentu, który całkowicie odzyskał utracone pozycje własnymi siłami i przy ciężkich stratach wroga, znalazła szczególne uznanie w dowództwie korpusu, które przyznało Majorowi Leo Krzyż Żelazny I. Klasy.

Nasze straty to 27 zabitych, dwóch oficerów i 50 rannych żołnierzy, dwunastu zaginionych.
Wysłane popołudniu patrole meldowały że Rosjanie prawdopodobnie porzucili pomysł dalszego ataku i wycofali się na główne pozycje. Pole bitwy było usłane poległymi żołnierzami rosyjskimi.

Przez resztę dnia artyleria wroga ostrzeliwała wzgórze 131 oraz wieś Lipniki.

Wieczorem II. Batalion na wzgórzu 131 został zastąpiony przez I. Batalion przybyły ze wsi Lipniki. Żołnierze byli wyczerpani nocną walką, ciężkim ostrzałem wrogiej artylerii i przejmującym zimnem.

9 i 10 marca 1915 temperatura sięgała w granicach 8-10 stopni. Poza sporadycznym ostrzałem wrogiej artylerii, wróg nie wykazywał większej aktywności. I. i II. Batalion regularnie zmieniały się na pozycjach obronnych na wzgórzu 131, natomiast III. Batalion cały czas ma za zadanie utrzymać pozycje między wsią Lipniki a wzgórzem. Pozycje są stale umacniane.

14 marca dowództwo nad I. Batalionem objął major Florian. W wyniku ostatnich ciągłych walk, siła bojowa 250. Regimentu spadła do 42 oficerów, 1517 żołnierzy (czyli prawie połowy stanu podstawowego)

Notatki z siostrzanego 251. Rezerwowego Regimentu Piechoty.

O 3:30 Regiment wyrusza ze wsi Cieloszka. O 6:00 nad ranem 4 marca osiągnięto wieś Łyse. O 7:30 regiment obsadza ufortyfikowaną pozycję na skraju lasu na południe od wsi. Zaczęło się.

Rozdział 3
Walki pozycyjne po Łysymi

Wieś Łyse ze 133 zagrodami, nie jest ani ładniejsza, ani brzydsza od innych polskich wiosek. Ale dla 251. Regimentu ma szczególne znaczenie. Wymowa nazwy wsi Łyse ma specyficzny dźwięk dla każdego, kto miał z nią do czynienia. Budzi w nim wspomnienia, które należą do najpiękniejszych w kampanii.

Ale na początku przyszły ciężkie dni.

Na wschód od wsi Łyse z północy na południe rozciąga się szerokie bagno. Na wschód od niego, na linii Serafin-Dawia byli Rosjanie, którzy mieli wysunięte w głąb bagna pozycje. Ich linie obrony ciągnęły się aż do wzgórza 131 przy drodze Lipniki-Serafin.
Od wsi Łyse na południe rozciągał się las sosnowy.

Bój o Serafin i Dawię w dniach 5 i 6 marca 1915

5 marca rozpoczęto atak na pozycje Rosjan. Najpierw zdobyto wzgórze 131, a następnie kontynuowano atak w kierunku wsi Serafin, przy wsparciu atakującego na prawym skrzydle 250. Regimentu. 3. i 4. Kompania z 251. Regimentu osiągnęły północną krawędź wsi Serafin o 15:20. Wieś zdobyto przy oporze Rosjan, jednak z nadejściem ciemności walki przerwano. W lesie na południe od wsi, Rosjanie utrzymali się. Silniejsze patrole wroga, które w nocy próbowały wtargnąć do wioski, zostały łatwo odrzucone.

6 marca 250. Regiment miał zdobyć Dawię i podążać dalej na prawym skrzydle 251. Regimentu.
I. Batalion 251. Regimentu pozostał w Serafinie jako rezerwa dywizji i w ciągu dnia kilkakrotnie odpierał ataki ze wschodu i południa.

II. Batalion 251. Regimentu atakujący najbliżej 250. Regimentu zdobył okopy wroga na południe od wsi Serafin. Odrzuceni Rosjanie szybko obsadzili drugą linie okopów, z których znowu zostali wyparci. Ale od tego momentu walki stawały się coraz bardziej zażarte.

Czołowe kompanie, czyli 7. i 8. z II. Batalionu 251. Regimentu goniły nieprzerwanie Rosjan w las na wschód od wsi Dawia, tak że stracono szybko kontakt z 250. Regimentem.

9. i 10. Kompania, ruszyły zaraz za dwiema przednimi kompaniami II. Batalionu i podobnie jak one wpadły na Rosjan, którzy ponownie obsadzili zdobyte już pozycje. Gęsty, stary las utrudniał rozeznanie się w sytuacji.

Rozstawiono karabiny maszynowe na pozycjach, ponieważ powracający ranni zgłaszali, że wróg otrzymuje posiłki ze wsi Kuzie.

Niebezpieczeństwo okrążenia przez wroga stawało się coraz większe, przede wszystkim dlatego, że nie udało się nawiązać kontaktu z 250. Regimentem. Po długich poszukiwaniach ustalono, że 250. Regiment atakuje na Świnię, czyli daleko na lewo od 251. Regimentu.

Rozkaz nawiązania kontaktu z 250. Regimentem był w tej sytuacji niewykonalny. Rozlokowano ostatnie rezerwowe oddziały, by zapobiec okrążeniu. Kiedy zostaje podjęta decyzja o odwrocie, jako wsparcie przybyły dwie kompanie z 250. Regimentu.

Mimo wzmocnienia Regiment został zmuszony do odwrotu z powodu dużych strat. Cześć oddziałów wycofała się do wsi Dawia, a niektóre powróciły na wzgórze 131.

Straty Regimentu w tym dniu:
Oficer (Hptm. Lubold) i 38 żołnierzy zginęło.
Trzech oficerów i 142 żołnierzy rannych, 169 zaginionych.

Regiment stracił dwa karabiny maszynowe, ich obsługa została zabita lub ranna. Nie udało się ich odzyskać, mimo że były o 100 m od obecnych pozycji naszych oddziałów. Za to na początku ataku, w godzinach porannych zdobyto dwa rosyjskie karabiny maszynowe i wzięto 290 jeńców.

Tego samego dnia zmarł Leutnant Schütte z 4. Kompani, ranny dzień wcześniej pod Serafinem.

Regiment był wyczerpany. Walki ostatnich dni były zbyt ciężkie. Poniższe zestawienia informują o stratach.
Zapotrzebowanie na wyżywienie Regimentu w dniach:
- na dzień 1 marca 1915 – dla 25 oficerów i 2173 żołnierzy
- na dzień 11 marca 1915 – dla 18 oficerów i 1416 żołnierzy.

Z powodu chorób odesłano oficerów
Leutnant Koch, 2. Kompania,
Major von Damitz, II. Batalion,
lekarz I. Batalionu doktor Döllner,
Major Lindenberg, I. Batalion,
Hauptmann Othegraven, 3. Kompania.

Ranny 6 marca Leutnant Silber z Kompani Karabinów Maszynowych.

Ten brak oficerów był bardzo widoczny w walkach 6 marca.

Jeszcze w nocy z 6 na 7 marca 1915 Regiment zostaje przydzielony na pozycje obronne w lesie na południe od wsi Łyse, po obu stronach drogi Łyse-Serafin.

Przygotowane tam wcześniej linie obrony zostają rozbudowane. W okopach na pierwszej linii frontu rozmieszczono sześć kompanii, pozostałe stacjonowały we wsi Łyse jako rezerwa. Rosjanie również w tym czasie fortyfikowali swoje pozycje na skraju lasu pod Serafinem i na północy. Przez kilka dni panował więc spokój. Na początku zdawało się, jakby rosyjskiej artylerii też nie było w pobliżu.

Patrole wysyłane z obu stron, wyjaśniły sytuację w okolicy. W nocy z 7 na 8 marca schwytano rosyjski patron na tyłach II. Batalionu w sile jednego oficer i 28 żołnierzy.

Dni do 16 marca mijały bez większych wydarzeń. Bataliony na przedniej linii frontu były wymieniane co 1-2 dni, w ten sposób Regiment powoli odzyskiwał siły.

Major Corsep przejął dowództwo III. Batalionu, w II. Hauptmann Mahrholz, a w I. Hauptmann rezerwy Kropp.
Leutnant rezerwy Metz objął dowództwo 7. Kompanii.
Dowódca Regimentu Major Von Thadden również zachorował 11 marca, jego następca, Major von Gaertner, przybył dopiero 18 marca. Do tego czasu regimentem dowodził Major Dix, dowódca pionierów Regimentu.

W dniu 14 marca prawy przylegający odcinek do pozycji Regimentu, czyli wzgórze 131 zajmowany do tej pory przez 250. Regiment i część okopów na południe od drogi i na Lipniki-Kuzie zostały przejęte przez I. Batalion 251. Regimentu.

Na koniec fragment z kronik 55. Rezerwowego Regimentu Artylerii Polowej

Rozdział 9
Przez Szczuczyn do wsi Lipniki.

75. Rezerwowa Dywizja (bez jednostki pod dowództwem Laue) kontynuowała swój marsz w kierunku Kolna, ponieważ wraz z mieszaną 10. Dywizją Ladwehry, 4. Dywizją Kawalerii i Zgrupowaniem Bacmeister otrzymała rozkaz, aby zaatakować Rosjan między Szkwą a Skrodą i wyprzeć ich na południowy brzeg Narwi.

2 marca Regimentu maszeruje ze Szczuczyna przez Grabowo, Wyszowate na Gromadzyn-Wykno.

3 marca osiągnięte zostają Ptaki, Turośl, a celem marszu jest Pupkowizna. Oddział Borhut'a zostaje ostrzelany pod wsią Cieloszka i skręca na północny wschód w kierunku Wanacji. Sztab Regimentu i II. Dywizjon docierają wieczorem do wsi Zalas.

4 marca. Dywizjon dołącza do 250. Regimentu, a II. Dywizjon Borhut'a maszeruje ze wsi Zalas do wsi Łyse.
Wsie Lipniki i Tartak zostają zdobyte, atak kontynuowany jest na wrogie pozycje na południe od wsi Lipniki.

5 marca. Ofensywa przygasa i przechodzi w wojnę pozycyjną. Nasze pozycje biegną na południe od wsi Tartak i Lipnik w kierunku wzgórza 131 (4 km na wschód od wsi Lipniki). Rosjanie obsadzają Serafin oraz są na pozycjach we wsi Dawia, Złota Góra, Plewki, Baba, Szafranki leżących wokół bagien Kaczory oraz na pozycjach na południe od Tartaku i Lipnik.

6-17 marca. W walkach marcowych, gdy fronty obu stron pod Lipnikami nie był w żaden sposób ustabilizowany, 5. Bateria poniosła daninę krwi. 8 marca została rozbita przez atak Rosjan!

Podczas ich ataku na wzgórze 131, dowódca Baterii Linsingen oraz obsada dwóch haubic zostali schwytani przez Rosjan, jednak podczas kontrataku piechoty zostali uwolnieni i odzyskano sprzęt.

Bateria straciła paru ludzi, zginęli podoficerowie Rudel i Meier oraz kanonierzy: Johann Linsin z Fahrnau, Hermann Keller z Weiler koło Radolfzell oraz Friedrich Fuchs.

Poprzednie części cyklu, zapraszam pod linki:
Mała Wojna, część 1: Łyse, Myszyniec 1915

Mała wojna, część 2: Jaminy 1915

Mała wojna, część 3: Kapelan

Mała wojna, część 4: Prastary Las

Mała wojna, część 5: Wzgórze 131

Mała wojna, część 6: Strzelcy Westfalscy

Mała wojna, część 7: Krwawy cień znad Gorlic

Mała wojna, część 8: Letnia Ofensywa 1915

Mała wojna, część 9: Z frontu zachodniego nad Narew

Mała wojna, część 10: Pierwsze forsowanie Narwi - 1915

Mała wojna, część 11: Walki o przyczółek nad Narwią

Mała wojna, część 12: Saksończycy nad rzeką Ruż
Mała wojna, część 13: Szarża artylerii pod wsią Uśnik

Mała wojna, część 14: Ścieżki Czerwonego Boru

Mała wojna, część 15: Ślina

Mała wojna, część 16: Węzeł Jeżewo

Mała wojna, część 17: Drugie forsowanie Narwi

Mała wojna, część 18: Białystok

Mała wojna, część 3: Kapelan

Notatki ze wspomnień Kapelana Polowego 75. Rezerwowej Dywizji.

Krew młodych bohaterów

Można było się spodziewać, że Rosjanie nie zaakceptują tak łatwo klęski w bitwie zimowej nad jeziorami mazurskimi, szczególnie, że za plecami mieli wielki rosyjski pas forteczny: Olita - Grodno - Osowiec - Łomża - Ostrołęka, na rzekach Niemen – Biebrza – Narew.

Posiadali także wystarczająco duże rezerwy, aby przeprowadzić nową ofensywę i ponownie odrzucić armię niemiecką. Przez Biebrzę pomiędzy Grodnem a Osowcem Rosjanie przerzucali spore siły. Musiano więc ich powstrzymać i odepchnąć.
W tym celu wybrano 75. Rezerwową Dywizję Piechoty, która była ostatnią rezerwą 10. Armii. Dywizja dostała podwójne zadanie. Miała odrzucić atakujących Rosjan za Biebrzę i uchwycić przyczółek po drugiej stronie rzeki, aby można było wyprowadzić atak na tyły całego pasa fortecznego.
Pierwsze zadanie wykonano, drugie nie było jeszcze wtedy możliwe.
Wszystko ma swój czas.
Zadanie udało się wykonać dopiero w lipcu i sierpniu, przy czynnym udziale 75. Rezerwowej Dywizji Piechoty.

W lutym jednak miały miejsce zażarte walki o wsie Czarniewo i Jaminy nad Biebrzą. Nasz 251. Regiment szturmował Jaminy i odrzucił wroga z powrotem nad Biebrzę, nasz 250. Regiment zdobył Czarniewo. Oba regimenty wspierały nasze Regimenty Artylerii Polowej. 55. i 57.
Regiment 249. w tych dniach podlegał 8. Armii i pomaszerował na południe.
Dwa obrazy z walk, Czarniewo i Jaminy: Czarniewo zdobyto nocą, a przednie oddziały 250. Regimentu dotarły aż na brzeg Biebrzy.
III Batalion 250. Regimentu otrzymał rozkaz z dywizji, by uchwycić przyczółek na drugim brzegu Biebrzy, by dywizja mogła rano przejść na drugą stronę.
Cztery małe strumienie biegły równolegle do głównego nurtu rzeki, mosty nad nimi jednak zostały zerwane przez Rosjan podczas odwrotu. Z głównego mostu nad Biebrzą, o długości około 80 metrów, również zerwano przęsła na długości 30 metrów od naszej strony brzegu, tylko filary zostały.
Niedługo później do III Batalionu dołącza 75. Kompania Pionierów.
Cztery kompanie III Batalionu pracują gorączkowo, w pełnej ciszy i szybko, aby zapewnić materiał na most. Pionierzy składają mosty, kawałek po kawałku. Na czterech strumieniach mosty odbudowano. Teraz praca idzie na głównym moście. . . Materiał dostarczono. Trwa przerzucanie przęseł nad filarami … Kompanie są gotowe. Każda na swoich pozycjach, zna rozkazy. 10. Kompania idzie pierwsza. Bateria z 55. Regimentu Artylerii Polowej czeka w pogotowiu we wsi. A ponieważ zdobycie wsi Czarniewo i dotarcie do zniszczonych mostów odbyło się w nocy, nikt nie zna sytuacji na rosyjskim brzegu.

O 5:30 rano Rosjanie otwierają piekielny ogień ze wszelkiej broni palnej. 10. Kompania ze swoimi pionierami oraz 75. Kompania Pionierów zostają zaskoczeni na moście i przy moście, przed sobą i pod sobą mają rzekę, za sobą otwarty teren, gdzie każdy kto próbuje uciekać, znajduje śmierć! Pozostałe trzy kompanie zaległy w dolinie Biebrzy, bez możliwości okopania się w bagiennym podmokłym podłożu. Bateria z 55. Regimentu Artylerii Polowej otwiera ogień, ale szybko zostaje rozbita przez wrogą artylerię. Pięć kompani znalazło się w środku piekła.
Od tych strasznych godzin nie było wiadomo, gdzie podział się Richard Fath z 10. Kompanii 250. Regimentu, który tak radośnie powitał mnie na Heubergu. Zaginął! - Za ojczyznę oddał swoją młodą krew! - Co ci młodzi ludzie dla nas wycierpieli!

Richard Fath z 10. Kompanii 250. Regimentu

Następnego dnia, we wsi Jaminy, zebrałem na krótką modlitwę ku czci poległych resztki 75. Kompani Pionierów, która straciła wszystkich oficerów. To trwało ledwo kwadrans, ale tych niewiele słów, które wówczas padły mówiło wszystko. Żar był w naszych oczach i sercach!

Tej nocy, z 24 na 25 lutego, przyjechałem do wsi Wrotki, trzy kilometry od wsi Jaminy. Prawie wszystkie domy były pełne rannych z 251. i 55. Regimentu.
Ranny z 55. powiedział mi:
"Pastorze, Köllner jest ciężko ranny. Jeśli go tu nie ma, to może jest we wsi Jaminy, jeżeli jeszcze żyje."
Kim był Köllner? Osiemnastoletni ochotnik, syn pastora z Köndringen. Kiedy trwała mobilizacja, nikt nie zdołał go utrzymać w szkolnych ławach.
Wstąpił na szkolenie do 66. Regimentu Artylerii Polowej, po szkoleniu pojechał do Francji, a stamtąd do Heubergu, do naszego 55. Regimentu Artylerii Polowej, w czasie gdy powstawała nasza dywizja. W Schwenningen przywitałem go w kościele i przed wymarszem udzieliłem mu komunii.
Poszedłem go odszukać. Odwiedziłem wszystkich rannych we wsi Wrotki i około godziny 2:00 rozglądałem się za kwaterą, ale wszystko było zajęte, więc razem z moim kolegą Stump'em skorzystaliśmy ze stodoły, gdzie przynajmniej znaleźliśmy słomę. Rano udaliśmy się do wsi Jaminy, ze sztywnymi, zmarzniętymi nogami. Pole bitwy wciąż było pełne martwych Rosjan i żołnierzy 251. Regimentu!
Natychmiast udaliśmy się na główny plac przy drewnianym kościele z dwoma wieżami.
"Masz tu rannego strzelca Köllnera?",
zapytałem głównego lekarza.
"Tak, powinien być przy tamtym filarze."
Był tam. Leżał na noszach z podniesioną głową. Nie widział jak nadchodzę, dopóki się nad nim nie pochyliłem i nie chwyciłem jego zimnych rąk. Nie mógł mówić. Był ranny w głowę.
Dostał postrzał pod uchem. Podniebienie i szczęka rozbita, brakowało języka. - Ale oczy mu rozbłysły, gdy mnie zobaczył i usłyszał! W końcu widział znajomą twarz, która w pełni rozumiała jego niemy ból!
- Bądź pewny Wilhelmie, zostanę z tobą teraz i będę w pobliżu, tak długo jak będę mógł.
Próbowałem lepiej ułożyć mu głowę, przykryłem kocem. Następnie napisałem do jego rodziców i przeczytałem mu. Później musiałem iść do innych leżących wewnątrz i na zewnątrz kościoła.

Nagle...
gdy byłem w sąsiednim budynku, granat uderzył w kalenicę dachu kościoła.
Nastąpił głośny huk i rumor spadających elementów. Ranni są mocno zaniepokojeni. Może się zdarzyć, że bombardowanie trwa nadal, a ranni pod ogniem ostrzału nie zachowują się jak zdrowi, ponieważ nie mają poczucia, że mogą się jeszcze uratować.
Biegnę z sąsiedniego domu, w którym akurat przebywałem, do kościoła, gdzie przy filarze przebywa Wilhelm Köllner.
Główny lekarz wydał już rozkaz ewakuacji. Przenosimy Köllner na drugi koniec wioski, do części która nie jest pod ostrzałem. Stan Wilhelma jest stabilny, więc wracam po innych.

W domu obok znalazł się Hauptmann Bethecke z 4. Kompanii 251. Regimentu - postrzelony w brzuch, umierający! Major von Graeve z III Batalionu 251. Regimentu, ciężko ranny.
Hauptmanna von Knobelsdorf z 10. Kompanii 251. oraz głównego weterynarza Dr. Kaeser z II Dywizjonu 55. Regimentu Artylerii Polowej pochowaliśmy obok kościoła, wśród całego szeregu innych grobów!
Wszystkie domy są pełne rannych …
Tej samej nocy byłem jeszcze we wsi Wrotki, gdzie też było pełno rannych. O świcie wróciłem do wsi Jaminy.
Wilhelm Köllner jest na tyle silny, że jest w stanie napisać pozdrowienia w liście do rodziców! - Hauptmann Bethecke zmarł. Znalazł swoje miejsce spoczynku wśród towarzyszy obok kościoła.
Płonie część wsi Jaminy, która do tej pory została oszczędzona. Artylerzyści rozgrzewający się przy ogniskach nie upilnowali ognia, wiatr rozrzucił iskry na strzechy. Drewniane domy i słomiane dachy palą się jak pochodnie. Z wielkim wysiłkiem wydostajemy stamtąd rannych i przenosimy ponownie do kościoła.
Wilhelm Köllner ponownie ulokowany zostaje w słomie i na kocach za filarem. Lekarz ma nadzieję, że uda się go uratować, ponieważ nie wystąpiła gorączka, a podstawa mózgu nie została uszkodzona. Teraz trwają próby nakarmienia go.
Mówię mu: Bóg z Tobą, w nadziei, że Bóg będzie z nim wczesnym rankiem i być może pomoże w transporcie na zaplecze frontu.
O 2:00 w nocy, gdy znalazłem ciepły kącik i miałem się już ulokować do spania na świeżej słomie, nadszedł rozkaz wymarszu. - Nasza dywizja zostaje zastąpiona przez 76. Rezerwową Dywizję, a próba forsowania Biebrzy odwołana.
Dywizja zostaje przydzielona do 8. Armii na prawe skrzydło jako rezerwa i wyrusza przez Rajgród, Grajewo, Szczuczyn do Kolna, ponieważ w okolicach Serafina, Łomży i Ostrołęki zauważono duże formacje rosyjskie.

Dopiero po kilku tygodniach, dowiedziałem się, że Wilhelm Köllner nie wrócił do domu.
Dzień po naszym nocnym wymarszu zmarł we wsi Jaminy i spoczywa na cmentarzu przy kościele, w którym go pielęgnowałem.
- Krew młodego bohatera! -
Chciał ustawić dla swojego kapitana lornetę artyleryjską na wysuniętej pozycji i wtedy otrzymał śmiertelną ranę... Obowiązek przede wszystkim, tak myśleli ci młodzi ochotnicy. I ojczyzna, którą kochali aż do śmierci. - Nie zapomnimy o nich, nie zapomnimy o tobie! —

* *

Po zaciętych walkach pod Serafinem, Lipnikami i Tartakiem nad Szkwą, ofensywa Rosjan zatrzymała się, a walki manewrowe, które do tej pory utrzymywały nas w ciągłym napięciu, zamarły, przeszły w fazę wojny pozycyjnej.

W połowie marca nasze pozycje na froncie zostały wzmocnione, front przebiegał od wsi Tartak/Klimki przez Lipniki na zalesione szczyty wsi Łyse i wzdłuż bagien Serafin do Pupkowizny. Jedynie zalesione wzgórze 131 było wysuniętą umocnioną pozycją obronną.
Sztab Regimentu stacjonował we wsiach Lipniki i Łyse, sztab Brygady piechoty i artylerii we wsi Łyse, sztab Dywizji we wsi Dęby. Transport, prowiant, szpitale polowe itp. w okolicznych wioskach. Stan ten trwał od początku marca do połowy lipca. W lipcu przełamano rosyjską obronę, a ofensywa zatrzymała się dopiero nad jeziorem Narocz, 150 km na od Wilna.

* *

Wzgórze 131 niedaleko Serafina znał każdy żołnierz 75. Dywizji. Było ważnym punktem na pozycjach obronnych dywizji i przedmiotem zażartej rywalizacji obu stron tegoż odcinka frontu. 8 marca 1915, wykorzystując ciemności, na długo przed świtem, Rosjanie zaatakowali przeważającymi siłami i wyparli stamtąd II Batalion 250. Regimentu. Jednak pełne opanowanie i reakcja dowódcy batalionu, majora Leo sprawiła, że batalion szybko się przegrupował i wyprowadził kontratak. Odbito wzgórze, biorąc 300 jeńców.

Dziewięć dni później było gorzej. Wtedy to Rosjanie atakowali jeszcze większymi siłami. Uderzyli o 2:00 w nocy i zaskoczyli oddziały 251. Regimentu. Tym razem, by odebrać wzgórze, zaangażowano pozostałe bataliony tegoż regimentu oraz oddziały 249. Regimentu. Wzięto 750 jeńców, ale nasze straty, poległych i rannych również były ogromne. Nigdy później nie widziałem pola bitwy, gdzie tyle trupów leżało na tak małej przestrzeni, jak tutaj.
To, co mnie szczególnie poruszyło, to fakt, że nasi polegli to byli głównie żołnierze najnowszych uzupełnień. Wieczorem 16 marca, 251. Regiment otrzymał świeże uzupełnienia. Nowych żołnierzy zakwaterowano we wsi Łyse. Młodzi ludzie, zmęczeni długim transportem, prawie nie zdążyli się położyć na odpoczynek gdy ogłoszono alarm!
- Niebezpieczeństwo przełamania naszego frontu było tak duże, że 251. rzucił do walki wszystko co miał, tak jak i 249. Regiment.
Nocna walka jest przerażająca sama w sobie, a nocna walka w lesie podwójnie. Świeża krew musiała wejść do tego kotła czarownic! - Ich dusze zostały tam skażone!
- Pomogłem zebrać poległych. Złożyliśmy ich na cmentarzu parafialnym w Łysych, wśród nich sześciu oficerów z 251. Regimentu.
Rosjan pogrzebaliśmy na miejscu, w zbiorowej mogile. Jednak wielu zabitych Rosjan musiało poczekać na pochówek, aż nie zostały naprawione zasieki z drutu kolczastego. Ich odwaga i śmierć zasługują na najwyższe uznanie.

Ulicę w Lipnikach prowadzącą w kierunku wzgórza 131 nazywano „Aleją Zwycięstwa", ponieważ tylko wysokie kominy spalonych domów stały przy niej po prawej i lewej stronie. Rosyjskie pozycje były bardzo blisko i wskazane było odrzucić Rosjan dalej, szczególnie że ich stanowiska były położone trochę wyżej od naszych.

Zadanie to przypadło 249. Regimentowi w dniu 26 marca 1915. W szybkim i zuchwałym ataku zdobyli oni okopy rosyjskich pozycji.
Rosjanie ściągnęli jednak spore posiłki i dalsze natarcie stało się niemożliwe, chyba że kosztem większej daniny krwi. Nocą regiment oderwał się od przeciwnika i wrócił na stare pozycje.
Rozkaz odwrotu nie dotarł tylko do 2. Kompanii pod dowództwem Hauptmanna Fitzer'a, która w ataku posunęła się najdalej w głąb wrogich pozycji. Wróg miał przewagę, czyli w miarę zbliżania się dnia, nieprzyjaciel mógł zaatakować, a ich czekała zagłada lub niewola.
Ale kapitan Fitzer nie stracił głowy ani odwagi. I uczynił, jak rycerz w balladzie Uhlanda.
"Miał tarczę najeżoną strzałami
i tylko rozejrzał się dookoła szyderczo."
co oznaczało w ówczesnym języku, że nie dbał o wrogi ogień, ale okopał się ze swymi odważnymi ludźmi jak krety, a gdy batalion zaatakował ponownie, przyprowadził z powrotem całą kompanię, prawie w stanie nienaruszonym.

Wkrótce potem zobaczyłem dzielnego Hauptmanna ozdobionego Krzyżem Żelaznym I Klasy i z całego serca cieszyłem się tym.
Oczywiście, radość i cierpienie są zawsze blisko siebie, szczególnie w czasie wojny.

28 marca, obok kościoła w Lipnikach, który oszczędziły pociski Rosjan, gdy granaty powodowały ogromne zniszczenia wokół, pochowaliśmy ofiary ostatnich walk, wśród nich Oberleutnanta Kircher'a, dowódcę 10. Kompanii z 249. Regimentu, ojca czworga dzieci, który był również ojcem swoich żołnierzy.

Tegoż wieczoru napisałem do jego żony o Psalmie 23:4.

(„Choćbym nawet szedł ciemną doliną,
Zła się nie ulęknę, ... „)
Jaką pociechę mielibyśmy, gdybyśmy nie mieli Słowa Bożego! —

****

W końcu również Serafin leżący naprzeciwko wzgórza 131, skąd nadchodziły ataki powodujące straty wśród naszych szeregów, został oczyszczony z wrogich oddziałów.

Nastąpiło to w czasie, gdy naczelne dowództwo wykorzystało dywizje znajdujące się po naszej lewej i prawej stronie do walk na dużą skalę, tak aby związać jak największe siły rosyjskie, które mogły być wtedy wysłane w rejon bitwy pod Gorlicami.

W ataku na Serafin, przez który prowadziła tylko wąska, kręta i przejezdna droga, brała udział także nasza Kompania Rowerowa.
Nasi rowerzyści to nowy i zarazem ładnie umundurowany na szarozielono oddział strzelców. "Morch'n Schäää-cher (Jäger)" tak witał ich zawsze nasz dowódca dywizji, Ekscelencja Seybewitz.

Wśród nich był Sanitätsgefreiter tej kompanii nazwiskiem Binswanger, student medycyny z Baden-Baden, wspaniały chłopiec, który jako członek Niemiecko-Chrześcijańskiego Związku Studentów, chętnie pomagał mi przy dokumentacji lub przygotowywaniu nabożeństwa, kiedy wizytowałem kompanię.
Kompania stała w lesie koło wsi Łyse i czekała na rozkaz ataku. Miałem wtedy czas wygłosić im krótką mowę. Gdy nadszedł rozkaz, uścisnąłem mocno rękę Binswanger'a. Wkrótce potem ruszył w kierunku plującego ogniem karabinu maszynowego! —

29 kwietnia pochowałem Binswangera i jego czterech towarzysz, strzelców rowerowych na cmentarzu parafialnym we wsi Łyse.

Przygotowany został dla mnie dokładny raport z tych walk.
Wychodząc z lasu, cała kompania musiała przypaść do ziemi, aby przeczołgać się wąską drogą prowadzącą przez bagna. Podniesienie się oznaczało śmierć. Droga była pod ostrzałem z rosyjskiego karabinu maszynowego.
Binswanger słyszy wezwanie kilka metrów przed sobą: "Sanitariusz, sanitariusz! Ranny! Potrzebna pomoc!” - Binswanger natychmiast rusza do rannego w przodu. Ale, by tam dotrzeć musi wstać. - I.... wstaje! - Prosto w objęcia śmierci.
"Nigdy nie słyszałem, by człowiek modlił się w ten sposób, jak śmiertelnie ranny Binswanger", opowiedział mi później jego towarzysz. "Najpierw głośno, potem ciszej i ciszej... potem ucichł... Zasnął jak dziecko na kolanach matki...”

Chowając go na cmentarzu wiejskim w Łysych, osądziłem go: kto tak umiera, umiera dobrze. Nawet jeśli to wielki żal i ból, jakim jest strata drogiego, zdolnego i młodego człowieka, który był wielką nadzieją swoich rodziców.
I w tym momencie poczułem cudowną moc słów Pawła:

„Połknięta jest śmierć w zwycięstwie.
Gdzież jest, o śmierci, twoje żądło?
Gdzież jest, o piekło, twoje zwycięstwo?
Lecz dzięki niech będą Bogu,
który nam dał zwycięstwo przez naszego Pana Jezusa Chrystusa."
(1 Kor 15).

Dlatego też mogłem napisać do jego ojca: "Przelał młodą krew bohatera, ale odniósł zwycięstwo. My nadal musimy o nie walczyć”. —

______________________________________________________________

Wielebny D. Wilhelm Ziegler.
Doktor Teologii
Ukończył Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Heidelbergu

Od czerni do feldgrau

Telegram z Karlsruhe, 10 stycznia 1915.
"Zostałeś powołany na polowego kapelana dywizji w 75. Rezerwowej Dywizji Piechoty i masz zgłosić się do mnie jutro rano.
Protestancki pastor wojskowy".

Byłem na to przygotowany. Ponieważ już 5 stycznia otrzymałem telegram od prałata D. Schmitthenner'a, aby natychmiast udać się do naczelnej rady kościelnej w Karlsruhe w sprawach duszpasterstwa wojskowego. Prałat poinformował mnie wtedy:
"W tajemnicy formowana jest nowa niemiecka armia, do której ściągani są również rezerwiści z Badenii. Ministerstwo Wojny poprosiło nas o wskazanie pastora z Badenii, którego można by wyznaczyć ma polowego kapelana dywizji. Chcemy zaproponować tą funkcję tobie, o ile się zgadzasz. Jak tylko się zgodzisz, wysyłamy telegram do Berlina, a jutro będziesz już polowym kapelanem 75. Dywizji Rezerwowej."

Nie od razu dałem odpowiedź. W mgnieniu oka, całe moje życie stanęło przede mną, w tym wszystko czego do tej pory dowiedziałem się o wojnie i armii. - Jako młody chłopak wręcz pożerałem opowieści o niemieckich bohaterach, a z rówieśnikami z rodzinnej wsi w zabawie pokonałem smoki i Hunów. A małorolny pan Tobis oraz syn pastora Paul Ludwig, weterani z wojny 1870 byli naszymi bohaterami. Oczywiście, jak skończyłem studia, zostałem żołnierzem i z dumą służyłem Kaisergrenadieren w Heidelbergu. Z ochotą zastępowałem kapelana dywizji w Rastatt, a później pełniłem opiekę duszpasterską w jednostkach garnizonu w Lahr.
6 sierpnia 1914 roku, komendant brygady w Lahr, generał von Koschembahr uścisnął mi rękę na pożegnanie i powiedział: "Drogi pastorze, zaopiekuj się moją żoną i dziećmi. Jeśli nie jest to konieczne to zostań w domu, potrzebujemy tam mężczyzn."
9 sierpnia zginął za ojczyznę, pierwszy dowódca 169. Ersatzbataillons, major Witte, oficer szczególnie mi bliski. A trzy dni później, padł jego następca, major Hofmann. To ja poszedłem do jego rodziny powiedzieć: „Wasz ojciec nie żyje. Zginął za ojczyznę.”

…
Wszystkie te wspomnienia stanęły mi przed oczami. Myślałem również o mojej żonie i dzieciach. Dlatego też nie od razu odpowiedziałem prałatowi.
Prałat uspokajająco poklepał mnie po ramieniu: "Cóż, drogi kolego, bardzo dobrze rozumiem, że powinien pan mieć trochę czasu do namysłu. Masz czas, odpowiesz mi jutro”.
Te słowa sprawiły, że oprzytomniałem i rzekłem: „Drogi prałacie, nie potrzebuję więcej czasu, przemyślałem wszystko. Jeżeli ojczyzna mnie wzywa w godzinie potrzeby i zagrożenia, nie ma czasu na wątpliwości. Przyjmuję to wezwanie jak od Boga
i moja odpowiedź brzmi:
“Oto jestem, poślij mnie.” (Izajasz 6.8)
Pomodliliśmy się, a później prałat wykonał telefon do głównego dowództwa w Karlsruhe.
9 stycznia 1915 r przyszedł telegram z ministerstwa wojny:
„Natychmiast zmobilizować protestanckiego pastora Zieglera w Lahr jako kapelana polowego 75. Rezerwowej Dywizji i wyposażyć go w odpowiednie fundusze. Proszę podać odpowiedź, kiedy duchowny przybędzie do jednostki”
…

Moi synowie: dziewięcioletni Hans i trzynastoletni Wilhelm byli podekscytowani, gdy im wszystko opowiedziałem, a Hans natychmiast zapytał, czy dostanę konia i ostrogi! Moja droga żona, choć poruszona, już się pogodziła z losem. Moja rada parafialna miała duże obawy o moje życie, ale trzej weterani z lat 1870/71, bronili mnie słowami: "Pozwólcie mu odejść, wróci zdrowszy niż teraz", a ci doświadczeni wojownicy musieli to wiedzieć!
10 stycznia wygłosiłem moje pożegnalne kazanie:
“A oto ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata.” (Mateusz 28.20)

11 stycznia 1915 r. stawiłem się w naczelnym dowództwie oraz u naczelnego duchownego wojskowego w Schloemann-Karlsruhe i otrzymałem instrukcje z obu wydziałów. Następnie zdjąłem moją czarną togę i przywdziałem kolor feldgrau. Kto by wtedy przypuszczał, że będę nosił ten strój przez cztery lata! —

Współpraca, konsultacje, dopiski w nawiasach, tłumaczenie cytatów biblii:
ks. Rafał Figiel
i Jacek Czaplicki

Krusza – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Krusza – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)

Krusza – wieś Kurpiowska w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, w gminie Turośl.

Pięknie położony i rozplanowany, bardzo duży (prawie 50 arów → 0.5ha) cmentarz leśny. Dotychczas przyjmowano, że spoczywa na nim około 728-740 żołnierzy armii niemieckiej. Szacunki te wynikały z liczby grobów. Okazuje się, że jest to znacznie większy cmentarz.

Według dokumentów Volksbundu z końca lat 30. XX w. złożono tutaj
1026 żołnierzy armii niemieckiej
oraz 381 armii carskiej,
łącznie spoczywa tu 1407 poległych w walkach 1915 roku, czyli niemal dwukrotnie więcej niż dotychczas zakładano.

Cmentarz rozmieszczony na planie dwóch stykających się prostopadle prostokątów, od wschodu położony na płaskim terenie, ku zachodowi zajmujący stok wzgórza. Tam, gdzie teren jest płaski platformę nekropolii nadsypano, a jej granice wyznaczono wyjątkowo szerokim i głębokim rowem oraz wysokim wałem. W części zachodniej, cmentarz lekko wkopano w stok wyniesienia.
Pierwotnie wejście od wschodu, szeroką rampą ziemną nad rowem. Na osi wejścia aleja biegnąca całą długością cmentarza. Po jej obu stronach kilkadziesiąt rzędów mogił ziemnych. Na nielicznych zachowane betonowe, leżące nagrobki, tzw. poduszki.
Niestety poduszki betonowe wykonane były z marnego jakościowo betonu, w wyniku czego opisy z danymi pochowanych są z większości nieczytelne.
Współcześnie, do cmentarza prowadzi leśna droga od strony północno-wschodniej odbiegająca od drogi łączącej miejscowości Turośl-Charubin.
Nekropolę założono i urządzono w latach 1915-1918. Można się domyślać, że ziemne mogiły oznakowane były drewnianymi krzyżami, a całość ogrodzona drewnianym, niskim płotem.
Na mapach niemieckich można dotrzeć, ze wschodnia część cmentarza mogła być obsadzona szpalerem drzew. Drzewa te, dęby lub graby, nie dotrwały do obecnych czasów, wokół są tylko iglaste drzewa tak cenione w gospodarce leśnej, a na samym cmentarzu samosiejki drzew liściastych i iglastych.
W 1921 r. cmentarz był wizytowany przez przedstawiciela Volksbundu, a jego stan był wówczas zadowalający. Kolejna wizytacja miała miejsce w 1927 r. i wtedy nie było już tak dobrze. Wał ziemny był rozmyty, brakowało furtki, a groby rozdeptywało bydło. Zapewne w ciągu kilku następnych lat władze polskie przeprowadziły remont cmentarza. Właśnie wtedy drewniane krzyże zastąpiono betonowymi nagrobkami.
Mieszkańcy wsi wspominają, że niedługo po zakończeniu wojny kopano na cmentarzu w poszukiwaniu rzeczy, które mogli mieć przy sobie polegli żołnierze. Ale niczego nie znajdowano, tylko ciała zawinięte w białe płachty.
Wyjątkowość cmentarza w Kruszy spowodowała, że dosyć szybko trafił on do wykazu konserwatorskiego. Od 1991 r. jest objęty ochroną prawną jako obiekt wpisany do rejestru zabytków województwa podlaskiego.
Kilkanaście lat wstecz władze gminy Turośl przeprowadziły remont nekropolii. Wycięto zbędną roślinność, groby oznakowano drewnianymi krzyżami, ustawiono ogrodzenie. Cmentarz robił wówczas dobre wrażenie, można było się nim pochwalić w folderach. Była to niestety jednorazowa akcja. Od tego czasu opieką nad nekropolą jest iluzoryczna. Większość krzyży leży przewrócona, części brakuje. Cmentarz w Kruszy kolejny raz popada w zapomnienie.

Krusza – Cmentarz, gdzie spoczywają zapomniani żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.

Odległość od centrum Ostrołęki – 41 km

Film zaczyna się w północno-wschodnim narożniku, na filmie trasa biegła wokół cmentarza, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

Post przygotowany przy współpracy z Małgorzata Karczewska

-Film z cmentarza zamieszczony na FB. -
.
.

Krusza - cmentarza wojenny

Pupkowizna – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej

Pupkowizna – cmentarz wojenny z I Wojny Światowej
(Kriegsfriedhof des Ersten Weltkrieges)
Pupkowizna – wieś kurpiowska w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Łyse

Leśny cmentarz położony na stromym stoku wydmy, na lekko wyniesionej platformie, otoczony wysokim, wyrazistym wałem i rowem. Nekropola o wyjątkowym, amfiteatralnym obrysie. Prawdopodobnie właśnie ukształtowanie terenu, na którym założono cmentarz natchnął jego projektanta do nadania mu takiego kształtu. Nie znamy układu grobów, można się jednak domyślać, że ich rozplanowanie także nawiązywało do idei amfiteatru poprzez schodkowy układ rzędów mogił.
Na razie nie dysponujemy danymi na temat pochowanych żołnierzy. Z pewnością leżą tutaj żołnierze armii niemieckiej z 75. Rezerwowej Dywizji Piechoty i być może wspomagających ją oddziałów Landwehry, polegli w walkach toczonych od marca do lipca 1915 r. Czy pochowano tutaj również poległych z armii carskiej? Na tym etapie rozpoznania nie można tego ani potwierdzić, ani wykluczyć.

Cmentarz w Pupkowiźnie już pod koniec lat 20. XX w. był w złym stanie. Przedstawiciel Volksbundu który kontrolował ten teren zanotował, że groby są nieczytelne, brakuje krzyży, a teren nekropolii jest wykorzystywany jako pastwisko dla bydła.
Współcześnie, wnętrze cmentarza jest zniszczone, z licznymi wkopami i pryzmami piasku. Nie ma wątpliwości, że ktoś tam kopał. Ale kiedy i w jakim celu? Informacje od mieszkańców mówią o ekshumacji przeprowadzonej po II wojnie światowej. Jeśli byłaby to prawda, czyje szczątki podjęto wówczas, bo z pewnością nie żołnierzy Wielkiej Wojny. Może w czasie II wojny światowej wykorzystywano pierwszowojenny cmentarz pod bieżące pochówki? Armia niemiecka lub Czerwona, może partyzanci? Z takimi możliwościami spotykamy się na innych cmentarzach I wojny światowej w regionie. Te pytania pozostają na razie bez odpowiedzi. Niezależnie od przyszłych ustaleń, pewne jest, że żołnierze Wielkiej Wojny nadal tam leżą i zdecydowanie nie można uznać tego cmentarza za ekshumowany i nieistniejący.

Wymiary cmentarza: ok 22x30m
Ilość pochowanych: brak danych

Pupkowizna – cmentarz zapomniany i zniszczony. Cmentarz, gdzie spoczywają zapomniani żołnierze Wielkiej Wojny, wielu z nich było Polakami.
Odległość od centrum Ostrołęki – 47km

Podziękowania za współpracę dla: Mariusz Kaminski oraz Małgorzata Karczewska
- Film z cmentarza zamieszczony na FB. -

.
.


Cmentarz Pupkowizna na lidarze

Cmentarz Pupkowizna - widok na północno wschodni róg cmentarza

Cmentarz Pupkowizna - widok na południowo zachodni róg cmentarza

środa, 31 lipca 2019

Mała wojna, część 2: Jaminy 1915

Tytuł “Mała wojna” zaczerpnięty z treści kroniki opisanej w poprzednim poście postanowiłem zachować i podpisywać tak całą nową serię postów. Tym razem post jest o 75. Rezerwowej Dywizji Piechoty a właściwie o walkach, w których uczestniczyła dywizja, zanim wkroczyła w rejon walk nad rzeką Szkwa.

Notatki na podstawie kronik 250. Rezerwowego Regimentu Piechoty.

Walki nad Biebrzą. W końcowej fazie ofensywy niemieckiej (Winterschlacht in Masuren) armia zmuszona jest do przegrupowań oddziałów. Rosjanie wychylili się z fortec w Osowcu i Łomży i sporymi siłami zaatakowali prawe skrzydło armii niemieckiej.
250. Rezerwowy Regiment Piechoty maszerujący szosą z Augustowa na Grajewo i Kolno, zatrzymuje się na kwaterach w Bargłowie.

22 marca Regiment nie kontynuuje dalej marszu na Grajewo i zostaje zawrócony na wschód, w kierunku na Kolnice, ponieważ wojska rosyjskie przekroczyły rzekę Biebrza między Osowcem a Grodnem w rejonie Sztabina.

75. Dywizja, która wcześniej tworzyła rezerwę 10. Armii, została skierowana do odrzucenia sił rosyjskich, które przebiły się przez Biebrzę.

Następnego dnia Regiment zostaje skierowany w tamten rejon i przez Polki (Rzepiski) przemaszerował do wsi Huta. Odwilż, która utrzymywała się od kilku dni, sprawiła, że drogi stały się nieprzejezdne. W trakcie marszu niektóre oddziały były skrajnie wyczerpane brnięciem przez głęboką po kolana wodę.
Wieczorem Regiment staje w pełnej gotowości bojowej na kwaterach we wsi Huta, jednak Rosjanie w nocy nie atakowali placówek wokół wsi.

Czarniewo.
24 lutego od rana 75. Dywizja napiera na wieś Jaminy, skąd Rosjanie popołudniu zostają odrzuceni przez 251. Rezerwowy Regiment Piechoty (251 R.I.R).
250. Regiment skierowano w kierunku wsi Czarniewo na flankę wycofującego się wroga. Rosjanie w obawie przed szybko nacierającymi oddziałami opuścili płonącą wioskę, wykorzystując zapadające ciemności i wycofali się nad rzekę Biebrza. Wspierający cofających się Rosjan ostrzał z karabinów maszynowych z drugiego brzegu rzeki, nie powstrzymał atakujących oddziałów Regimentu. Po zostawieniu placówek osłonowych w dolinie rzeki, Regiment przeniósł się na nocne kwatery do wsi Czarniewo.

W nocy, adiutant III. Batalionu, który przejął dowodzenie placówkami zabezpieczenia nad rzeką, został wezwany do dowódcy Regimentu i poinformowany o rozkazie dywizji, aby przeprawić się przez Biebrzę pod Czarniewem i uchwycić przyczółek na drugim brzegu, tak aby Dywizja mogła przejść rzekę z samego rana.
Rozpoznania przeprowadzone przez Batalion wieczorem i w nocy pokazały, że przed głównym korytem rzeki biegną cztery mniejsze cieki wodne, a nieprzyjaciel zniszczył prowadzące nad nimi kładki uciekając na drugi brzeg.
Most prowadzący przez rzekę, którego długość oszacowano na około 80 metrów, również został zniszczony przez wroga na długości około 30 metrów. Pozostały tylko filary z nielicznymi belkami nośnymi.

Wszyscy więc orientowali się, jakie będą konsekwencje otrzymanego z Dywizji rozkazu.
Była to akcja, w której cały Batalion mógł zostać zmasakrowany, ale gdyby się powiodła, dałaby możliwość ofensywy po drugiej stronie rzeki dla wojsk niemieckich.
Nie tracąc czasu, kompanie III. Batalionu zostały poderwane, a z wioski zebrano wszystkie użyteczne materiały, które mogły się przydać do budowy mostu. O 4 rano Batalion był gotowy do akcji.
Na szpicy była 10. Kompania z oddziałem Pionierów. 11. i 9. Kompania rozwinęły się na prawo i lewo, aby w razie potrzeby móc wesprzeć ogniem akcję 10. Kompanii.
Zadanie polegało na odbudowie mostu w ciemnościach nocy w jak najkrótszym czasie, zaskoczeniu rosyjskich żołnierzy osłaniających przeprawę, wybiciu ich bagnetami i uchwyceniu przyczółku na drugim brzegu.

Kompania Pionierów przysłana przez Dywizję dotarła do Batalionu w ostatniej chwili i została przydzielona do pomocy przy budowie mostu. 12. Kompania miała przejąć most po tym jak 10. przeprawiłaby się na drugą stroną. Bateria dział zajęła pozycję w Czarniewie w celu wsparcia nacierającego Batalionu.
Niestety, dzień wcześniej nie było w ogóle możliwe wstrzelanie artylerii i rozpoznanie pozycji wroga po drugiej stronie rzeki, gdyż gdy zdobyto Czarniewo było już ciemno. Spodziewano się więc, że na drugim brzegu Rosjanie będą dobrze okopani.
10. Kompania wraz Pionierami bez trudu odbudowała zniszczone kładki nad mniejszymi ciekami wodnymi i dotarła do głównego mostu.
W pełnej ciszy podjęto gorączkowe starania, aby dostępne prowizoryczne materiały przerzucić nad ocalałymi filarami mostu.
Wydawało się, że wszystko idzie dobrze. Możliwość zaskoczenia wroga była w zasięgu ręki, gdyby tylko udało się ułożyć deski nad ostatnią przepaścią oddzielającą filary zniszczonego mostu.

O 5:30 rano, ciszę nocną rozdarł huk dziesiątków rosyjskich karabinów maszynowych, huraganowy ogień spadła na oddziały Batalionu.
10. Kompania z oddziałem pionierów Batalionu oraz dywizyjną Kompanią Pionierów nie mieli żadnej osłony przed ostrzałem z wrogich pozycji.
Pozostałe kompanie również miały słabą osłonę w dolinie Biebrzy. Okopanie się było niemożliwe, ponieważ woda szybko wypełniała kopane dołki.
Bateria, która otworzyła ogień do osłony Batalionu, w bardzo krótkim czasie została ostrzelana przez rosyjską artylerię i uciszona.

Ciężkie straty zmusiły 11., 12. i 9. Kompanię do cofnięcia się na tyle daleko, by można było się okopać i otworzyć ogień w kierunku pozycji nieprzyjaciela.
Co do 10. Kompanii, to sytuacja stawała się coraz bardziej rozpaczliwa z każdą godziną. Żołnierze leżeli pośród martwych i rannych przy moście oraz prowadzących do niego kładkach, w lodowatej wodzie, zmrożeni, ledwo mieli siłę operować swoją bronią.
Przed nim była rzeka, za nimi kilometrowy, całkowicie otwarty teren, każdy kto próbował się wycofać na bezpieczniejsze pozycje, padał martwy od wrogiego ostrzału.
W tych okolicznościach dowódca Batalionu postanowił nakazać 10. kompanii, aby w miarę możliwości pozostała na pozycjach i w miarę możliwości próbowała znaleźć tam osłonę. Przekazanie tego polecenia na odległość około 1000 metrów zajęło cztery godziny.
Mimo rozkazu, co chwilę ktoś próbował wykorzystać przerwy w ostrzale i wyrwać się z piekła.
Przez cały dzień pozycje III. Batalionu i wieś Czarniewo były pod silnym ostrzałem artylerii rosyjskiej. Podejście do mostu, ostrzeliwane przez wrogą piechotę, karabiny maszynowe i artylerię, usiane było rannymi i poległymi.
W pewnym momencie rosyjskiej artylerii udało się wstrzelać w początek mostu i 10. Kompania została poczęstowana szrapnelami.
Ich sytuacja stała się całkowicie beznadziejna. Pod osłoną karabinów maszynowych Rosjanie przeszli przez niedokończony most i brali do niewoli tych żołnierzy, którzy przeżyli z najbardziej wysuniętych oddziałów kompanii przy moście.
Wśród nich był ciężko ranny dowódca Kompanii, Oberleutnant Becker, który później zmarł w rosyjskiej niewoli w wyniku odniesionych ran.
Batalion stracił połowę swojej siły bojowej. Oprócz Beckera, rannych zostało dwóch dowódców 11. i 12. Kompanii. Straty wyniosły siedmiu oficerów i ponad 300 podoficerów i szeregowych.
Tych, którzy przeżyli ten koszmarny dzień, umieszczono w gospodarstwach wsi Czarniewo najdalej odsuniętych od rzeki, a ich pozycję przejął II. Batalion.

Ponieważ pierwsza próba pokonania rzeki nie powiodła się, dowództwo generalne próbowało w kolejnych dniach osłabić rosyjską obronę po drugiej stronie rzeki, przez ostrzał lekkiej i ciężkiej artylerii dwóch dywizji. Nie zdało to egzaminu z braku amunicji oraz z powodu stacjonujących tam poważnych sił rosyjskich. W następnych dniach postanowiono podjąć kolejne próby przeprawy, do której przeznaczono pozostałe dwa bataliony 250. Regimentu.
25 lutego I. Batalion skierowano na lewe skrzydło 75. Rezerwowej Dywizji Piechoty w kierunku wsi Czarny Las – Janówek na teren działania 4. Dywizji Kawalerii, gdzie wspierał 266. Rezerwowy Regiment Piechoty w zażartych walkach z Rosjanami.
Batalion poniósł tylko niewielkie straty. Został więc wykorzystany, by 26 lutego zluzować II. Batalion w Czarniewie, tak aby następnego dnia podjąć kolejną próbę przejścia przez Biebrzę.
Silny opór, jaki nieprzyjaciel był w stanie stawiać w tym miejscu, jak również w innych, gdzie podejmowano próby przejścia przez Biebrzę, spowodował, że Najwyższe Dowództwo porzuciło ten plan.

Rosjanie wszędzie podciągali nowe masy wojska i pokazali, że są gotowi bronić za wszelką cenę linii rzek Biebrza i Narew, nie tylko za naturalnymi przeszkodami, które stanowiły obie rzeki, ale również dzięki twierdzom, które na nich zbudowano. Poza tym Rosjanie zaczynali napierać na dywizje skierowane na południe od granic Prus Wschodnich w trakcie zimowej bitwy na jeziorach mazurskich.

Tam właśnie trzeba było jak najszybciej ustabilizować sytuację. Dywizja (75.) została więc oderwana z walk nad Biebrzą i skierowana w kierunku Kolna, jako rezerwa 8. Armii. Na dotychczasowych pozycjach zluzował ją 253. R.I.R z 76. Rezerwowej Dywizji Piechoty. Nastąpiło to w nocy 27 lutego.
250. Regiment przez wieś Wrotki pomaszerował do Bargłowa, gdzie stanął na wypoczynek.
Marsz kontynuowano 28 lutego z wypoczynkiem we wsi Bełda i Miecze. A w kolejny dniu dotarto do Szczuczyna.

2 marca Regiment przez Łubiane dotarł do wsi Czernice koło Kolna.
Po ostatnich dniach, w których pogoda była cieplejsza, wróciły mrozy i zawieje śnieżne. Marsz był trudny, a droga mocno obciążone przez różne wojska.
Tegoż dnia w Regimencie w wyniku strat bojowych i chorób było tylko 44 oficerów i 1991 podoficerów i szeregowych.
75. Rezerwowa Dywizja Piechoty dalej była w rezerwie 8. Armii, gdy nadeszły wieści o nacierających Rosjanach na prawym skrzydle Armii, w rejonie Serafina. 3 marca skierowano tam 250. Regiment.

______________________________________________________________

W pobliżu 250. Regimentu walczył siostrzany 251. Rezerwowy Regiment Piechoty. (notatki z kronik 251. Regimentu)

24 lutego 1915
O 5:00 rano oddziały rozpoczęły marsz ze wsi Kopiec przez Wrotki do wsi Jaminy.
Kiedy o godzinie 7:15 rano przednie oddziały dotarły do krawędzi lasu na zachód od wsi Jaminy, dostały się pod ogień z wrogich okopów na północ i zachód od wsi.
II. Batalion 251. Regimentu rozwija swe szyki na krawędzi lasu, III. Batalion ustawiono na lewo, a I. Batalion z prawej. Zauważono, że wróg doskonale okopał się na obrzeżach lasu wokół wsi Jaminy i Lipowo.

Stopniowo coraz więcej gniazd karabinów maszynowych ujawniało swoje pozycje, jednak minęło kilka godzin, aż stanowiska wroga zostały wystarczająco rozpoznane. Artyleria do której ochrony wyznaczono 1. Kompanię z I. Batalionu, pod ostrzałem zajęła pozycji we wsi Mogilnice.
O 10:45 dowódca Dywizji daje rozkaz ataku. O 11:15 rano II. i III. Batalion 251. R.I.R wynurzyły się z lasu na otwarty teren pod wsią Jaminy. O 11:45 również I. Batalion ruszył na wieś Lipowo.
Obie wioski zostały zajęte około 12:00.

III. Batalion 251. R.I.R jednak utknął w walkach na południowy wschód od wsi Jaminy, gdzie przeciwnik nie chciał oddać swoich pozycji. Pozostałe dwa bataliony zostały skierowane na ten odcinek jako wsparcie. Przy dużych stratach zdobywano tam teren.
Dopiero jak artyleria zaczęła ostrzeliwać wieś Czarniewo, przełamano obronę Rosjan i ok 16:30 zajęto także ostrzeliwaną wioskę. Wróg wycofał się w kierunku rzeki Biebrza.
O 17:45 zdobyto także wieś Czarny Las. Robiło się już ciemno i zaczęto szykować sobie kwatery, gdy do wsi Czarny Las nadciągnęła jeszcze jedna kompania, która przez omyłkowo sądząc, że wieś jest jeszcze zajęta przez Rosjan, zaatakowała. Doszło do strzelaniny.
Sytuację wykorzystali Rosjanie i uderzyli. Błąd wkrótce zauważono, ale kontratak wroga był tak silny, że trzeba było wycofać się z wioski. Oddziały Regimentu wycofały się do wsi Jaminy, gdzie osiągnięto pozycje około 21:00.
Niektóre domy we wsi jeszcze płonęły. Nadciągnęły jednak kuchnie polowe i tabory, tak że można było zająć się rannymi. Policzono także straty. Raporty tego dnia informowały o 50 zabitych, 245 rannych, 205 zaginionych.
Regiment stracił oficerów: Major v. Graeve, Hauptmann Bechke, Hauptmann v. Knobelsdorf, Leutnant Bohnenkamp zginęli, Leutnanci Deike, Selbmann, Meienborn zostali ranni.

Grób na cmentarzu we wsi Jaminy. Fot. Małgorzata Karczewska

Płonące zabudowanie wsi Jaminy. Marzec 1915

Rankiem 25 lutego była wręcz wiosenna pogoda, kiedy Regiment wyruszył o 6:30 rano na Czarny Las. O godzinie 8.00 I. i II. Batalion 251. Regimentu wsparte Kompanią Karabinów Maszynowych uderzyły na wieś, którą zajęto bez walki o 8:45.
Dzień przebiegł bez strat, chociaż artyleria prowadziła dokuczliwy ostrzał. O zmierzchu wioska była już ufortyfikowana. Zbudowano rowy i schrony, pozycja ta miała służyć jako wsparcie kolejnych ataków. Patrol oficerski ustalił jednak, że przez Biebrzę nie da się przeprawić. Odwilż ostatnich dniach sprawiła, że teren stał się niedostępny.
W dniu 26 lutego II. Batalion 251. R.I.R zluzował pozostałe dwa bataliony. Sztab Regimentu i I. Batalion zakwaterowano we wsi Jaminy, III. Batalion udał się obozu zbudowanego przez II. Batalion między wsiami Jaminy i Czarny Las.
Wieczorem nadszedł rozkaz z Dywizji, że 75. Rezerwowa Dywizja zostanie zluzowana przez 76. Rezerwową Dywizję Piechoty.
Przeprawa przez Biebrzę okazała się niemożliwa, gdyż zamiast spodziewanego mrozu nadciągnęły deszcze. Operacje skierowane na Osowiec zostały wstrzymane, a 8. armia wycofana na przygotowane stanowiska.

Wymiana Dywizji nastąpiła w nocy 27 lutego około godziny 4 rano. A następnie 251. Regiment w deszczu przemaszerował przez Lipowo, Mogilnicę do do wsi Jaziewo. Stamtąd udano się przez Wrotki, Kopiec, Promiski do Netty. Potem obrano kierunek kilkudniowego marszu na Łyse.
28 lutego osiągnięto Rajgród.
1 marca Bęćkowo
2 marca Wyszowate
3 marca Cieloszka
Tu Dywizja miała znowu kontakt z wrogiem. Rosjanie ściągnęli w ten rejon duże siły znad Narwi i walki z dywizjami niemieckimi, które wdarły się między rzekami Szkwa i Orzyc stopniowo narastały.
Rosjanie stale atakowali z Nowogrodu, a zwłaszcza z Ostrołęki, tak, że trzeba było ściągać nowe wojska z rejonu Bitwy Zimowej na Mazurach. Nadciągnęła tu również 10. Dywizja Landwehry.
Kiedy Regiment dotarł do Cieloszki, wieś była jeszcze pod ostrzałem wrogiej artylerii. Postanowiono poczekać w lesie i na kwatery w północnej części wsi przeniesiono się dopiero około godziny 20:30.
Po krótkim odpoczynku, 4 marca o 3:30 nad ranem Regiment wyruszył dalej. O 6:00 rano osiągnięto wieś Łyse. O 7:30 regiment obsadził ufortyfikowaną pozycję na skraju lasu na południe od wsi.
Zaczęło się.

_______________________________________________________________

249. Rezerwowy Regiment Piechoty nie brał udziału w opisanych wyżej walkach 250. i 251. Regimentu. Notatki z kronik 249. Regimentu.

Od 21 lutego 1915 r. 249. Rezerwowy Regiment Piechoty podporządkowany jest 8. Armii i tego dnia przemieszcza się przez Białobrzegi do Rajgrodu, gdzie staje na nocleg. Następnego dnia (22 lutego) Regiment dotarł do Grajewa.
Tam wydano rozkazy, że Regiment ma być wykorzystany przy oblężeniu Twierdzy Osowiec. 23 lutego Regiment przesunięto w kierunku wsi Łojki i Ruda, bliżej twierdzy, gdzie rozmieszczono go za oddziałami 5. i 18. Regimentu Landwehry.
Po korekcie pozycji tego ostatniego Regimentu (18.), 24 lutego 249. R.I.R. zluzował ich na dotychczasowych pozycjach na Kanale Rudzkim pod Osowcem. W tych pozycjach pozostał aż do nocy 27 na 28 lutego. Nie dochodziło tam do poważnych walk, z wyjątkiem kilku starć na patrolach.
W międzyczasie rozpoczęło się bombardowanie Twierdzy Osowiec przez niemiecką ciężką artylerię i austriackie moździerze. Ostrzał odniósł pewien sukces, ponieważ 26 lutego spłonęły centralne składy i Fort III. twierdzy.
Rosyjska odpowiedź z Twierdzy skupiała się na pozycjach niemieckiej artylerii, dlatego 249. Regiment w tym czasie miał względny spokój.
Dopiero 27 lutego rosyjskie oddziały zaatakowały I. Batalion 249. Regimentu i 76. Regiment Landwehry, zostali jednak pokonani, tracąc stu zabitych.
28 lutego 249. Regiment zostaje zluzowany przez 18. Regiment Landwehry i pozostaje w okolicy jako rezerwa tegoż odcinka frontu.
Oddziały rozmieszczono we wsiach: Łojki, Gackie i Pieniążki.
1 marca w trakcie sporych zawiei śnieżnych i silnego mrozu Regiment przesunięto około 30 km na południe w rejon wsi Obrytki, Borawskie, Przytuły i Kubra, gdzie stacjonował do 3 marca podporządkowany Dywizji Landwehry.
Wieczorem 3 marca III. Batalion został przeniesiony do wsi Chyliny i Biodry, aby wesprzeć 3. Dywizję Landwehry, a następnego dnia na front we wsi Mocarze.
Zmasowane ataki Rosjan w dniu 4 marca na stanowiska III. Batalionu zostały odparte ogniem karabinów. Tego samego dnia, dwa pozostałe bataliony dostały rozkaz wzmocnić 3. Dywizję Landwehry we wsi Supy, gdzie front był mocno zagrożony.
I. Batalion zluzował część oddziałów 2. Regimentu Grenadierów we wsi Witynie, ponieważ Regiment ten był ciągle ostrzeliwany przez artylerię nieprzyjaciela. Wieczorem, 5 marca, 3. Dywizja Landwehry wróciła na pozycje we wsi Mocarze, w ten sposób III. Batalion mógł w końcu odpocząć na kwaterach we wsi Chyliny, a następnego dnia (6 marca) objąć pozycje w Siestrzankach wspierając 34. Regiment Landwehry.

W nocy z 7 na 8 marca, gdy II. Batalion luzował kolegów z I. Batalionu nastąpił niespodziewany i silny atak Rosjan. Wróg został jednak odparty.
W walkach tych wyróżnił się Sanitätsunteroffizier Lahnstein, który przejął dowodzenie plutonem z 8. Kompanii, gdy jednostka ta straciła swego dowódcę. Poderwał oddział do kontrataku, zadał Rosjanom spore straty i zmusił ich do ucieczki.
I. Batalion przerzucono do wsi Pieńki-Grodzisko, a pozostałe dwa bataliony zostały na swoich stanowiskach do 12 marca.

W kolejnych dniach nastąpiło przegrupowanie wojsk na froncie.
I. Batalion przemaszerował 12 marca do wsi Skroda Mała, a 13 marca przez Kolno do wsi Kozioł, 14 marca do wsi Tyczek, 15 marca przez Dęby do wsi Wykrot, a 16 marca zajął stanowiska we wsi Wach, której wkrótce bronił przed atakami nieprzyjaciela.
II. Batalion maszerował przez wsie Kubra i Barzykowo, a III. Batalion przez Konopki i Koziki by 18 marca dotrzeć do wsi Tyczek.

________________________________________________________________

Jaminy - cmentarz wojenny z Wielkiej Wojny

Na cmentarzu wojenny wg dokumentów z archiwalnych pochowano 65 Niemców i 18 Rosjan.
Przetrwało tylko część grobów, reszta uległa zniszczeniu.

Jaminy cmentarz wojenny. Fot. Małgorzata Karczewska


Jaminy cmentarz wojenny. Fot. Małgorzata Karczewska


Jaminy cmentarz wojenny. Fot. Małgorzata Karczewska

Jaminy cmentarz wojenny. Fot. Małgorzata Karczewska

Czarniewo - cmentarz wojenny z Wielkiej Wojny

Na cmentarzu wojennym we wsi Czarniewo wg dokumentów z archiwalnych pochowano 46 Niemców i 25 Rosjan.
Oficjalnych wersjach na bazie przestarzałego zestawienia cmentarzy, który ma prawie 20 lat podaje się liczbę o połowę mniejszą, ale widać urzędy nie widzą potrzeby poprawienia tego stanu.
Nie ma zdjęć z tego cmentarza, które mógłbym udostępnić.

________________________________________________________________

Zdjęcia z kronik

Rynek w Augustowie. 1915

Suwałki 1915

Jeńcy Rosyjscy. Suwałki 1915

Marsz 250. Regimentu nad Biebrzę.

Austro-węgierski, 305. milimetrowy moździerz Škody na pozycji ogniowej pod twierdzą Osowiec w lutym 1915 r. Fot. A. Kühlewindt, „Königsberger Woche”, J.7, Nr. 29, 15. April 1915.


Austro-węgierski, 305. milimetrowy moździerz Škody na pozycji ogniowej pod twierdzą Osowiec w lutym 1915 r. Fot. A. Kühlewindt, „Königsberger Woche”, J.7, Nr. 29, 15. April 1915.